Saturday, 18 July 2015
27 November 2020
به بهانه چهارمین سال درگذشت محمد اسماعیل رضوانی پژوهش‌گر برجسته تاریخ

«پدر تاریخ معاصر ایران»

2010 March 25

محبوبه / رادیو کوچه

mahboobeh@koocheh.com

پنجم فروردین 1375 برابر با سال‌روز درگذشت «محمداسماعیل‌ رضوانی» پژوهش‌گر برجسته تاریخ و استاد سابق دانشگاه تهران بود. او ستونی محکم برای رشته تاریخ ایران محسوب می‌شود و بدین سبب پدر علم تاریخ معاصر ایران نام گرفت.

«محمداسماعیل‌ رضوانی» در دهم اردیبهشت سال‌1300 در روستای خراشاد ‌(۲۴‌کیلومتری‌ جنوب ‌شرقی‌‏ بیرجند) به دنیا آمد. نام خراشاد نامی یگانه بوده و بنا به گفته محمد اسماعیل رضوانی برگرفته از زبان پهلوی و به معنی محل طلوع خورشید بوده و علت آن نیز واقع ‏شدن این روستا در میان دره‌ای است که این دره به طرف شرق باز‌گشته و به دشت ‏خراشاد متصل می‌گردد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

اجداد و نیاکان پدری وی، عبارت بودند از شیخ جعفر، آخوند ملامحمدعلی‌ خراشادی، آخوند ملااسماعیل و سرکار آقا، از علمای منطقه خراسان در عهد صفویه، نسل اندر نسل در امور ‏دینی و علمی منطقه‎ قهستان از سرآمدان روزگار بودند. مادرش فاطمه نام داشت و جد مادریش ملاحسن ‏یزدی‎ ‎بود.‏

محمد اسماعیل از شش سالگی به مکتب رفت و قرآن را فرا گرفت و پس از آن، اولین کتابی که خواندنش را شروع کرد، «نصاب الصبیان» اثر «ابونصر فراهی» بود.

در سن هشت سالگی پدر خانواده، محمد اسماعیل را نزد یکی از اقوام در بیرجند فرستاد تا در مدرسه طلاب ‏شوکتیه ‏مشغول به تحصیل شود. مدتی از این موضوع گذشت تا اینکه ‏در پی تاسیس مدرسه‌هایی به سبک‎ ‎جدید، تحت عنوان تدین با مدیریت فاضلی، مسیر زندگی او را به کلی تغییر ‏کرد.

رضوانی پس از اخذ مدرک دیپلم در سال ۱۳۲۲ به خدمت وزارت فرهنگ در آمد و مدیر دبستان زادگاه ‏خویش شد. وی در خلال سال‌ها تحقیق و تدریس، چند صباحی نیز به کارهای اجرایی پرداخت، از جمله مدت ‏سه سال رییس بازرسی تعلیمات متوسطه تهران و معاون بازرسی فرهنگ استان تهران و‎ ‎نیز مسوول برگزاری ‏امتحانات نهایی دبیرستان‌های استان مرکزی شد. وی هم‌چنین مدت دو‎ ‎سال به اداره دبیرخانه دانشگاه شهید بهشتی (دانشگاه ملی ‏ایران) پرداخت و مدت سه سال نیز در‎ ‎سمت معاونت آموزشی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران ‏مشغول به کار شد.

استادانی که محمد اسماعیل رضوانی قبل از تحصیل در دانشگاه و در طی تحصیل در دانشگاه از آنان بهره برده بود‎ ‎عبارتند از شیخ محمدرضا‌ سرچاهی، مرحوم‌ فاضلی، سید عبدالحسین‌ آیتی، ‎تهامی، سیدمحمد فرزان ‌بیرجندی، دکترب ینا، نصراله‌ فلسفی، علی‌اصغر شمیم، ابراهیم‌ پورداود، دکتر محمدحسن‌ گنجی، سعید نفیسی، عباس ‏اقبال و دکتر به‌منش.

رضوانی‎ ‎فعالیت‌های اجرایی را به این انگیزه پذیرفت که معتقد بود هر استاد و یا هر ‏محقیقی‎ ‎باید چند صباحی با پذیرفتن مسوولیت‌های اجرایی، با جامعه و رازهای درون آن و بند و‎ ‎بست‌های و ‏پیوندها و نیرنگ‌هایی که در جامعه در جریان است آشنا شود، در آن صورت است که‎ ‎در تحقیقات علمی و ‏کرسی تدریس، فکری بارزتر و اندیشه‌های روشن‌تر و وجودی مفیدتری‏‎ ‎خواهد داشت. او معتقد بود دنیای ‏کتاب با دنیای واقعی که جامعه در آن در تکاپو است، ‎متفاوت است و محقق باید با هر دو دنیا عمیق آشنا شود.

‏از جمله مسوولیت‌های علمی او‎، مشاورت عالی پژوهش‌کده اسناد سازمان ملی ایران، مشاورت موسسه پژوهش ‏و مطالعات‎ ‎فرهنگی، مدیریت گروه تاریخ بنیاد دایره‌المعارف اسلامی، عضویت در شوراها و هیت‌های‎ ‎مختلف از جمله شورای میراث مکتوب کتابخانه ملی ایران و هیت داوران جشنواره مطبوعات (دوره اول و ‏دوم) بود.‏

وی علاوه بر کار تدریس و سمت‌هایی که داشته است، با مطبوعات زمان خود همکاری می‌کرد. ‏از جمله وقایع اتفاقیه، ایران، دانش، مدرسه دارلفنون تبریز، روزنامه ملتی، یغما، راهنمای کتاب، کیهان، سال‌نامه کشور ایران‎، دانشکده‌ادبیات، بررسی‌های‌ تاریخی، تاریخ و فرهنگ ایران، تحقیقات روزنامه‌نگاری، جامعه نوین، تاریخ، آینده، خواندنی‌های تاریخی، بندر و دریا، خواندنی‌های قرن، کلک‎‎، پیام کتابخانه، گنجینه ‏اسناد، تحصیل، تاریخ معاصر ایران، کیهان فرهنگی و تحقیقات‎ ‎اسلامی است. او هم‌چنین در چندین ‏همایش و کنگره در داخل و خارج از ایران، چین، تایلند، انگلستان، پاکستان، ترکیه شرکت ‏کرد.‏

مهم‌ترین تالیفات و مقالات محمد اسماعیل رضوانی عبارتند از:

زمینی که روی آن زندگی می‌کنیم، انقلاب مشروطیت ایران، اعلان‌ها و اعلامیه‌های دوره قاجار، تصحیح تاریخ منتظم ناصری، سفرنامه ظهیرالدوله، روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه در سفر سوم فرنگستان (با همکاری فاطمه قاصیها) در سه جلد، عالم آرای عباسی در سه جلد، یادداشت‌های امین‌الدوله و مجموعه مقالات علمی وی  که به بیش از ۶۱ مقاله می‌رسد، رضوانی افزون بر کتاب‌های یاد شده چند جلد کتاب درسی تالیف کرده است. از جمله :

یک دوره تاریخ و جغرافیا و تعلیمات اجتماعی دبیرستان و یک دوره‌ی کامل تاریخ و جغرافیا برای دانش‌سرای مقدماتی و کلاس‌های تربیتی، آموزش و پرورش و نیز کتاب درسی تاریخ سیاسی ایران برای دانشجویان دانشکده افسری.

رضوانی در سال ۱۳۳۰ با دختر‏‎ ‎عمه خویش ازدواج کرد. ثمره این ازدواج ، چهار فرزند به ‏نام‌های محمد حسن، هما، نرگس و همایون بود که همگی این فرزندان به ویژه دختر بزرگش هما ‏رضوانی‎ ‎که راه پدر را ادامه داد.

محمداسماعیل‌رضوانی در پنج فروردین ۱۳۷۵در سن 75 سالگی، هم‌زمان با فرا رسیدن بهار، بر اثر بیماری سرطان درگذشت.

او ستونی محکم برای رشته تاریخ ایران محسوب می‌شد و بدین سبب پدر علم تاریخ معاصر ایران نام گرفت. از وی هم‌چنین به عنوان پدر تاریخ مطبوعات ایران نام برده می‌شود.

منبع‌ها:

ویکی پدیا

وبلاگ خراشاد

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , 

۱ Comment