Saturday, 18 July 2015
06 December 2020
به بهانه سال‌روز در گذشت لرتا هایرپتیان نخستین بانوی بازیگر ایران

«دوستان شرح پریشانی من گوش کنید»

2010 March 28

محبوبه / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

هشتم فروردین‌ ماه سال 1377 خورشیدی مصادف با سال‌روز در‌گذشت «لرتاهایراپتیان» نخستین بانوی بازیگر ایرانی است او بیش از پنجاه ‌سال عمر خود را در راه پیشرفت هنرنمایش در ایران وقف کرد و با همکاری همسرش عبدالحسین نوشین  نمایش‌های فردوسی و سعدی را پایه گذاری کرد.

لرتا هایرپتیان در سال 1290 خورشیدی در خیابان  زرگنده تهران به دنیا آمد. به گفته خودش  پدرش قبل از انقلاب اکتبر از قره‌باغ آمده، تابیعت روسی‌اش را عوض کرده و تاجر پارچه بود و در تهران با مادرش ازدواج کرده بود. دو برادر داشت یکی از او بزرگ‌تر و دیگری کوچک‌تر بود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

او سال‌ها به کار نمایش پرداخت و یکی از همراهان عبدالحسین نوشین و همکارانش در ایجاد نمایش نوین ایران بود. لرتا در آغاز کارش در نمایش آواز می‌خواند.

او به خاطر داشت، اولین دستگاه ضبط صفحه را پدرش به ایران آورده است. لرتا در خاطراتش می‌گوید یادم هست که یکی از اطاق‌های منزل‌مان را پدر تبدیل به استودیوی ضبط کرده بود و تمام اطاق را با نمد پوشانده بود.

خیلی کوچک بودم. یک بار صفحه‌ی خواننده‌ای به نام «زهرا سیاه» را می‌شنیدیم وقتی ارکستر می‌نواخت و خواننده می‌خواند، من هم از روی بچگی شروع به رقصیدن کردم و پدرم مرا کتک زد، برای این که رقصیدم.

آن روزها من به مدرسه‌ی فرانسوی‌ها می‌رفتم که راهبه‌ها آن را اداره می‌کردند. برادرم مدرسه روس‌ها می‌رفت. فضای مدرسه ما غمگین بود. با اصرار و پشتکار زیاد تابستان آن سال روسی خواندم و بدون از دست دادن هیچ زمانی از کلاس دوم مدرسه‌ی فرانسوی‌ها با دادن امتحانی به مدرسه‌ی روس‌ها رفتم.  آن‌جا بود که فهمیدم چقدر به بازیگری علاقه دارم. با تشویق مربیان مدرسه با شاگردان کلاس‌های بالاتر تمرین نمایش می‌کردم. آن زمان اکثر نمایش‌ها  را به شکل موزیکال بازی می‌کردیم.  آواز خواندن برای بازیگری لازم بود. در همان زمان بود که نمایش‌های «یوسف و زلیخا»، «لیلی و مجنون» و «بیژن و منیژه» را بازی  ‌کردم. در آن نمایش‌ها حتمن شخصیت‌های اول زن و مرد می‌بایستی آواز بخوانند. من تصنیف «دوستان شرح پریشانی من گوش کنید» را در یوسف و زلیخا خواندم.

«نصرت‌اله کریمی» که سال‌ها با لرتا همکاری  کرده است، می‌نویسد  لرتا در جامعه باربد ، حتی در اپرت «یو سف و زلیخا » ترانه‌ی درماتیک  مربوط به نقش زلیخا را اجرا کرد که صفحه‌ی قدیمی  آن در آرشیو رادیو موجود است، هم‌چنین  مستنطق‌، سرگذشت و شنل‌قرمزی ازجمله کارهای لرتا هایراپتیان محسوب می‌شود.

لرتا در سال 1312 با عبدالحسین نوشین ازدواج کرد. نوشین چهره‌ی بسیار شناخته‌شده‌ای در میان هنرمندان و روشن‌فکران آن زمان بود. ثمره ازدواج آن‌ها یک پسر به نام کاوه بود.

او بعدها در بین سال‌های 1349 تا 1353 خورشیدی در هفت فیلم سینمایی هم بازی کرد که آخرین آن «اسرار گنج دره جنی» ساخته ابراهیم گلستان بود. در سریال «خسرو میرزای دوم» که در سال 1356 از تلویزیون ایران پخش شد، نقش «عمه خانم»، بزرگ فامیل اشرافی دیوان سالار را بازی می‌کرد.

«فخری قویمی» در کتاب کارنامه‌ی زنان مشهور ایران درباره‌ی صدای لرتا می‌نویسد، او در حین کار بسیار جدی بود و همین امر سبب شد که یک بار بر اثر پیش  آمدی صدای گرم و گیرای خود را از دست داد. او در حین بازی در سال 1330 که چراغ گازی روی صحنه بود. شبی یکی از شیرهای گاز به علت نقص فنی بعد از خاموش کردن، باز ماند و لرتا در حالی که بوی شدید گاز حس می‌کرد، مجبور بود نیم ساعت روی صحنه حرف بزند و پس از اتمام نمایش از شدت مسمومیت صدای او به کلی گرفت و چندین شب برنامه تعطیل شد و بعد از آن واقعه بود که صدایش را از دست داد. این‌که ماجرا چقدر حقیقت دارد معلوم نیست چون لرتا در جایی بدان اشاره نکرده است، اما صفحه‌های قبل و بعد از این زمان وی گویای این مطلب است.

لرتا هایرپتیان سال‌های پایانی عمر خود را در وین سپری کرد و سرانجام در هشتم  فروردین ماه سال 1377 خورشیدی در وین درگذشت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,