Saturday, 18 July 2015
29 November 2020
گزارش روز

«نگاهی به رسانه‌های فارسی زبان در سال ۱۳۸۸»

2010 April 01

سام شریف / رادیو کوچه

sam@koochehmail.com

بی‌گمان یکی از تحولات عمده در سال 1388 در عرصه رسانه بود. در بهار 88‌، هم‌زمان با نزدیک شدن انتخابات ریاست جمهوری در ایران بار دیگر رسانه‌ها رنگ و بوی کاملن سیاسی گرفتند و در عرصه رقابت انتخاباتی وارد کارزار شدند. صدای و سیمای ایران که از سوی نامزدهای رقیب احمدی‌نژاد متهم به جانب‌داری از او می‌شدند بخشی از مخاطبان خود را از دست داد و این اتهامات تا جایی بود که میرحسین موسوی نامزد معترض انتخاباتی پیشنهاد تاسیس یک رسانه خصوصی را در شعارها و برنامه هایش قرار داد. شاید در این فضا بود که رسانه‌های خارج از ایران بار دیگر در کانون توجه ایرانیان قرار گرفت. بی‌بی‌سی فارسی که از بیست و سوم دی ماه 88 کار خود هر چند تراژیک و با لغو مجوز دفتر تهران شروع کرده بود به سرعت گوی سبقت را از دیگر رسانه‌ها ربود و مبدل به کانال نخستین طرف‌داران میر‌حسین موسوی و مهدی کروبی برای پوشش اخبار شده بود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

حوادث بعد از انتخابات ایران نیز مساله خلا رسانه‌ای را در ایران بیشتر نشان داد. شاید تا قبل از تولد بی‌بی‌سی رسانه‌های فارسی زبان 2 دسته بودند. دسته اول آن‌هایی که فقط به برنامه‌های‌ تفریح و سرگرمی می‌پرداختند و پخش موزیک و مصاحبه با خوانندگان عمده برنامه‌های آنان را تشکیل می‌داد. رسانه‌هایی که میان مردم به تلویزیون‌های لس‌آنجلسی معروف بود. این رسانه‌ها هم نیز به دلیل نداشتن بودجه و امکانات کافی توان تولید برنامه‌هایی با کیفیت و محتوای مناسب را نداشتند تا جایی که عنوان رسانه لس‌آنجلسی در میان اصحاب رسانه به عنوانی تحقیر‌آمیز و کنایه‌ای معنا دار مبدل شد. البته ظهور غول‌های رسانه‌ای مانند بی‌بی‌سی منجر به تعطیلی بعضی از آن‌ها مانند کانال تلوزیون تپش شد. اما دسته دوم رسانه‌ها رسانه‌هایی بودند که تنها به مباحث سیاسی می‌پرداختند. این کانال‌ها بیش از آن‌که رسانه باشند اپوزیسیونی بر علیه حکومت ایران بودند.

رسانه‌هایی که هیچ‌گاه نتوانستند در میان ایرانیان جای خود را باز کنند. بیش از نیمی از برنامه‌های این تلوزیون‌ها در رد دیگری بود تا آن‌جا که اختلافات میان مدیران این رسانه‌ها دستمایه‌ای شده بود برای تمسخر و ساختن برنامه‌های طنز از سوی جمهوری اسلامی ایران. در این فضای به شدت تیره که مردم به واسطه برخی از برنامه‌های این رسانه مانند قضیه هخا و روز‌شمار ورودش به ایران سرخورده شده بودند تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی نشان داد که می‌توان در رسانه حرفه‌ای بود و به پوشش اخبار هم پرداخت و اپوزیسیون هم نبود. شاید تا قبل از بی‌بی‌سی فارسی مردم با روزنامه‌نگاری و قواعد حرفه‌ای رسانه آشنا نبودند. این نوعی آشتی مردم بود با رسانه و برای روزنامه‌نگاران بازپس‌گیری رسانه بود برای صاحبان اصلیش. اما مردم ایران از طریق دیش‌های ماهواره‌ای تصاویر رسانه‌های فارسی زبان را می‌دیدند که طبق قانون جمهوری اسلامی ایران ممنوع بود و هر از گاهی با طرح‌های ضربتی جمع‌آوری دیش‌ها و جریمه‌های سنگین روبه رو می‌شدند. از دیگر ضعف‌هایی که برای رسانه‌هایی که از طریق ماهواره دریافت می‌شدند محدود بودن آن‌ها به کلان شهرها بود. مردم شهرستان‌های کوچک‌تر ایران به دلیل کوچک بودن محیط و کنترل بیش‌تر سازمان‌های امنیتی گاه امکان استفاده از ماهواره را نداشتند اما رادیوهای خارج از ایران هم‌چنان طرفدارانی داشت.

در این میان می‌توان از رادیو‌های فردا و بی‌بی‌سی و صدای امریکا و رادیو زمانه نام برد. در میان ایرانیانی که خاطره تاریخی خوشی از صدای امریکا و بی‌بی‌سی در سال‌های دور نداشتند رادیو فردا و زمانه از جای‌گاه ویژه‌تری برخوردار شد. گردانندگان رادیو زمانه که خود اغلب وبلاگ‌‌نویس بودند رادیو زمانه را رادیوی وبلاگی خواندند که منعکس کننده دیدگاه‌های وبلاگ‌نویسان ایرانی است و می‌کوشد با به کارگیری این صدا و هم‌چنین ارتباط با مخاطبان، فضای جدیدی در عرصه رسانه‌های ایرانی پدید آورد. در بیانیه مطبوعاتی رادیو زمانه آمده‌ بود : «‌وب‌لاگستان ایرانی، فضایی است که یکی از بزرگ‌ترین جامعه‌های مجازی جهان را در اینترنت نمایندگی می‌کند. وب‌لاگ‌های ایرانی، قلمرو جامعه شهری جوان ایرانی در داخل و خارج کشور قلمداد می‌شود. صدای آنان در رسانه‌های غالب و رسمی درون و بیرون ایران شنیده نشده‌است.

رادیو زمانه می‌خواهد عرصه‌ای برای فعالیت وب‌لاگ‌نویسان ایرانی باشد و دیدگاه‌های مردم عادی را بازتاباند.» اما بر عمل‌کرد این رادیو نیز نقدهایی شد و شائبه‌های گوناگونی پیرامون این رسانه شکل گرفت. برخی از منتقدین بعد از برکناری مهدی جامی مدیر اولیه رادیو زمانه به دلیل عدم توافق وی با هیت مدیره رادیو و روی کار آمدن روت کرونن ‌برگ و فرید حائری‌نژاد به عنوان مدیر و سردبیر در اوسط تیرماه 88 این رادیو را متهم به یک‌سویه‌نگری کردند و گفتند که رادیو زمانه نیز تبدیل به اپوزیسیون و صدای هلند شده است. برخی از همکاران سابق زمانه نیز از این رادیو جدا شدند.پرویز جاهد منتقد سینما و از همکاران سابق رادیو زمانه در وبلاگ شخصی با مطلبی تحت عنوان خشونت در رادیو زمانه نوشت: «برای من زجرآور است که اکنون خود را در مقابل رسانه‌ای ببینم که روزگاری به آن امیدهای بسیار داشتم و همراه با مدیر اولیه آن و تیمی از زبده‌ترین نویسندگان و روزنامه‌نگاران داخل و خارج از کشور و در کنار گروهی از خلاق‌ترین وب‌لاگ‌نویسان ایرانی، سعی کردیم رسانه‌ای متفاوت با دیگر رسانه‌های فارسی زبان به وجود آوریم که بیان‌گر افکار، سلیقه‌ها و ایده‌های متفاوت و رنگارنگ در جامعه امروز ایران باشد.

اما متاسفانه امروز عمل‌کرد مدیریت جدید زمانه با اهداف و خواسته‌های اولیه آن تفاوت‌های بسیاری دارد. من در این‌جا قصد ندارم به نقد محتوای زمانه و تولیدات رسانه‌ای آن بپردازم بلکه قصد من نقد رفتار خشن، مستبدانه و ضد‌اخلاقی سردبیر جدید زمانه است که نسبت به من درپیش گرفته و مدیر و هیت مدیره زمانه از آن حمایت کرده‌اند. رفتاری که در پراکندن همکاران زمانه موثر بوده و گویا اصلن به همین منظور انجام می‌شود.»

اما این اختلافات و انتقادات درون گروهی از تاثیر این رادیو بر مخاطبان خود نکاست چرا که این رادیو بارها از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایران مورد تهدید قرار گرفت و سرانجام در اقدامی غیر‌اخلاقی، سایت این رسانه از سوی گروهی موسوم به ارتش سایبری ایران هک شد و بسیاری از اطلاعات و داده‌های بر روی سایت از دست رفت.

فشار بر رسانه‌های خارج از کشور

هم‌زمان با حوادث بعد از انتخابات ایران و اعتراضات گروهی از مردم به نتایج انتخابات  رسانه‌های خارج از متهم به دست داشتن در اعتراضات شدند. حتی رسانه‌هایی که تا قبل از این دست‌مایه‌ای برای ساختن برنامه‌های طنز در ایران بودند نیز به دست داشتن و سازماندهی اعتراضات متهم شدند مانند گروه‌های سلطنت‌طلب و رسانه‌های وابسته به آن. بسیاری از دست‌گیر‌شدگان در دفاعیات خود در دادگاه به همکاری با رسانه‌های غربی و دست داشتن آن‌ها در این حوادث اعتراف کردند. در این هنگام دور تازه‌ای از محدودیت بر رسانه‌های فارسی زبان آغاز شد. نخست با تهدید ایرانیان داخل کشور به دست‌گیری برای همکاری با آنان و تا ارسال پارازیت‌های مداوم وقطع تصویر آن‌ها تا جایی که شرکت یوتل ست برای ارسال عامدانه پارازیت بر روی دو شبکه فارسی بی‌بی‌سی و صدای امریکا از ایران شکایت کرد.

در بیانیه شرکت یوتل‌ست در این باره آمده است، این شرکت نخستین بار در ماه مه سال ۲۰۰۹ از ایران به دلیل ارسال پارازیت شکایت کرده و بار دوم نیز در ماه گذشته میلادی شکایت خود را نزد «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات» علیه ایران طرح کرده است. هم‌چنین در بهمن 88 نیز شبکه‌های صدای آمریکا، بی‌بی‌سی فارسی و دویچه‌وله با انتشار بیانیه‌ای، ارسال پارازیت از سوی ایران روی برنامه‌های این سه شبکه را به شدت محکوم کردند. بیانیه این شرکت فرانسوی در حالی منتشر شد که سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز در نامه‌ای از اتحادیه اروپا خواستند برای مقابله با سانسور و ارسال پارازیت بر روی برنامه‌های ماهواره‌ای از سوی جمهوری اسلامی اقداماتی اتخاذ کند.

ارسال پارازیت و پررنگ شدن دوباره رسانه ای به نام رادیو

قطع تصاویر شبکه های فارسی زبان همزمان با فیلترینگ گسترده سایت‌ها در ایران بار دیگر نقش رادیو‌ها را پررنگ کرد. در این میان رادیو کوچه فعالیت خود را از دهم آذر 88 رسمن آغاز کرد. در بیانیه این رادیو آمده است : «‌رادیو کوچه رسانه‌ای آزاد است که با همت گروهی از روزنامه‌نگاران آزاد و دانش‌آموخته‌گان در حوزه روزنامه‌نگاری نو در آگوست سال دو هزار و نه میلادی پس از هشت ماه تلاش برای راه‌اندازی و آماده سازی فنی، فعالیت خود را به صورت آزمایشی آغاز کرد و تلاش دارد که معیار‌های روشن اخلاق را در ابعاد حرفه‌ای، حقوق انسانی و آزادی در بیان رعایت کند و با این توجه دریچه‌ای به سوی ارتباط بین روزنامه‌نگاران نوپا، وب‌لاگ‌نویسان و نویسنده‌گان حرفه‌ای باشد. این رادیو پخش زنده خود را در ابتدا بر روی «نت» آغاز می‌کند و بعد از طی مراحل اولیه، علاوه بر پخش بر روی نت که برای مخاطبان رادیو با سرعت‌های نه چندان بالا پیش‌بینی شده، از طریق ماهواره «هات برد» هم در دسترس و قابل شنیدن خواهدبود.»

در همین راستا با اردوان روزبه مدیر رادیو کوچه گفت‌و‌گو کردیم. او از روزنامه‌نگاران و فتوزورنالیست‌های ایرانی و محقق در حوزه آسیب‌های اجتماعی، وب‌لاگ‌نویس و تهیه‌کننده رادیو است. سردبیری چندین هفته‌نامه فارسی‌زبان، صاحب امتیازی چندین نشریه و راه‌اندازی نشریه پارسی‌زبان «مونوریل» در مالزی از فعالیت‌های اوست.از او درباره علل تاسیس رادیو پرسیدم و او در جواب گفت:

«به هر روی سال 1388 با تمام پستی و بلندی‌هایش برای رسانه‌ها گذشت اما به نظر می‌رسد سال 89 سال پرباری برای رسانه‌های فارسی زبان خارج از ایران خواهد بود. تی آر تی ترکیه یک تلویزیون به زبان فارسی راه اندازی خواهد کرد. که البته بعید است مشی انتقادی نسبت به اوضاع ایران داشته باشد چون ضرغامی رییس صدا وسیمای ایران هم در سخنانی از این مساله استقبال کرده است. یورو نیوز صدای فارسی را برای اخبار خود راه‌اندازی می‌کند. فرانس 24 قرار است تا پایان 6 ماه اول 2010‌، حداقل سه ساعت برنامه در روز به زبان فارسی پخش کند. بی‌بی‌سی فارسی پیش‌بینی کرده در اوایل تابستان 1389‌، 4 ساعت به زمان برنامه‌های خود اضافه کند و روزانه 12 ساعت برنامه به صورت زنده داشته باشد. دویچه‌وله آلمان قرار است تا عید امسال‌، سه روز در هفته به مدت 1.5 ساعت اخبار و برنامه‌های تحلیلی به زبان فارسی پخش نماید. تلویزیون تاپ تی‌وی متعلق به حمید شب خیز به زودی روی هاتبرد قرار می‌گیرد و سرانجام امید است که رادیو کوچه هم بنا به گفته اردوان روزبه تا بر روی هات برد قرار گیرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,