Saturday, 18 July 2015
21 October 2020

«الکل؛بوی تلخ روزگار او را می‌تراود»

2009 August 27

سروش / رادیو کوچه

«اگر همه می‌توانستند از استعدادهای خود درست بهره بگیرند، دنیا همان بهشت موعود می‌شد که همه می‌خواهند.» (زکریای رازی)

به مناسبت روز تولد محمد زکریای رازی و هم‌چنین بزرگداشت این پزشک و شیمی‌دان ارزشمند جهان علم طب،  پنجم شهریور را در ایران روز بزرگداشت او و نیز روز داروسازی نام نهاده‌اند.

محمد زکریای  رازی پزشک، فیلسوف و شیمی‌دان ایرانی بود که آثار ماندگاری  در زمینه‌ی پزشکی و شیمی و فلسفه نوشته است و به عنوان کاشف الکل مشهور است.

مورخان شرقی در کتاب‌هایشان او را محمد بن زکریای رازی خوانده‌اند، اما اروپاییان و مورخان غربی از او به نام‌های رازس Rhazes=razes و رازی Al-Razi در کتاب‌های خود یاد کرده‌اند.

20090827_news1_razi

رازی طب را در بیمارستان بغداد آموخته بود.  در آن زمان بغداد مرکز بزرگ علمی دوران و جانشین دانشگاه جندی شاپور بوده‌است و رازی برای آموختن علم به بغداد سفر کرد و مدتی نامعلوم در آن‌جا اقامت گزید و به تحصیل علم پرداخت و سپس ریاست بیمارستان معتضدی را برعهده گرفت. یکی از نوآوری‌های وی تاسیس بخش بیماران روانی در این بیمارستان بوده است. پس از مرگ معتضد خلیفه عباسی به ری بازگشت و عهده‌دار ریاست بیمارستان ری شد و تا پایان عمر در این شهر به درمان بیماران مشغول بود.

در آموزش پزشکی رازی با روی آوردن به تشریح جانورانی نظیر میمون و خرگوش شیوه‌ای نوین را بنا نهاد. در دوران رازی تشریح جسد انسان رواج نداشت و این کار را ناپسند و خلاف آموزه‌های دینی می‌دانستند و عمومن به تشریح میمون می‌پرداختند. رازی در کتاب‌های خود از جمله کتاب الکناش المنصوری از تشریح استخوان‌ها و عضلات، مغز، چشم، گوش، ریه، قلب، معده و کیسه صفرا و… سخن گفته‌است و طرز قرار گرفتن ستون فقرات و سوراخ‌ها و زایده‌های آن و نخاع شوکی را به خوبی شرح داده‌است. رازی اولین پزشکی است که بعضی از شعب اعصاب را در سر و گردن شناخته و راجع به آن‌ها توضیحاتی داده‌است.

عصر رازی دوره اولین جنبش نوزایی فرهنگی اسلامی به شمار می‌رود که در وسیع‌ترین محدوده زمانی خود فاصله میان سده‌های سوم و چهارم را در بر می‌گیرد. این دوره را که اوج «تمدن اسلام» دانسته‌اند، شاهد ظهور یک طبقه متوسط دولت‌مند و متنفذی بود که با برخورداری از اشتیاق و امکانات کسب دانش و موقع اجتماعی به پرورش و پراکنش فرهنگ کهن مدد رساند.

او  بزرگ ترین پزشک دنیای اسلامی و یکی از بزرگ ترین پزشکان تمام زمان‌ها بوده است. اما چیزی که باعث شد مسلمانان به شدت رازی را تکفیر کنند، دیدگاه‌های او در مورد ادیان بود. رازی هیچ آمیختگی و همگونی‌ای را در میان فلسفه و دین نمی‌دید. در دو کتاب روشن گرانه که یکی از آنها بعدها یکی از معروف‌ترین کتاب‌های کفر آمیز آزاد اندیشان اروپایی (سه دغلکار 1) را نیز به طور مستقیم تحت تاثیر خود قرار داد، تنفر و ضدیت خود از ادیان مبتنی بر وحی را آشکار کرد.

رازی اولین کسی است که تشخیص تفکیکی بین آبله و سرخک را بیان داشته‌است. وی در کتاب آبله و سرخک خود به علت بروز آبله پرداخته و سبب انتقال آن را عامل مخمر از راه خون دانسته‌است و ضمن معرفی آبله و سرخک به‌عنوان بیماری‌های حاد، نشانه‌هایی از بی‌خطر یا کشنده بودن آن‌ها را بیان می‌دارد و برای مراقبت از بیمار مبتلا به این بیماری‌ها روش‌هایی را توصیه می‌کند از جمله به عنوان اولین طبیب استفاده از پنبه را در طب آورده و به منظور زخم نشدن بدن بیماران آبله‌ای از آن بهره می‌برده و در مراقبت از چشم‌ها و پلک و گلو و بینی این بیماران توصیه فراوان کرده‌است. در کتاب آبله و سرخک رازی در مورد آبله و سرخک چه قبل از ظهور بیماری و چه بعد از آن و جلوگیری از عوارض بیماری به اندام‌های بدن تدابیری آورده شده‌است.

رازی در آخر عمرش نابینا شد، درباره علت نابینا شدن او روایت‌های مختلفی وجود دارد، ابوریحان بیرونی سبب کوری رازی را کار مداوم با مواد شیمیایی چون بخارجیوه می‌داند.

گرچه رازی در سال 304 خورشیدی؛ 313 هجری قمری در زادگاهش چشم از جهان فروبست اما خورشید نبوغ رازی با آثار ماندگارش همیشه بر تاریخ علم می‌تابد. رازی مولف و پژوهش‌گر پرکاری بود. طبق فهرستی که ابوریحان بیرونی در کتاب « فهرست کتب رازی » ارایه کرده 184 عنوان کتاب در زمینه‌های مختلف تالیف کرد.

رازی در تاریخی بین ۵ شعبان ۳۱2ه.ق  الی ۳۱۳ ه.ق. در ری وفات یافته‌است. مکان اصلی آرامگاه رازی نامعلوم است. در مورد تاریخ درگذشت رازی نیز اختلاف زیادی وجود دارد در فرهنگ معین پس از ذکر ۳۱۳ ه.ق نوشته شده‌است:«و به قولی ۳۲۳ ه.ق» و در لغت‌نامه‌ی دهخدا نیز همان ۳۱۳ ه.ق را نوشته است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|