Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
به بهانه روز جهانی «آزادی مطبوعات»

«متهم خبرنگار، اتهام نوشتن»

2010 May 03

محبوبه / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

مجمع عمومی سازمان ملل ضمن تصویت یک قطع‌نامه در سال 1993، سوم ماه می برابر با سیزدهم اردیبهشت را در هر سال «روز جهانی آزادی مطبوعات» اعلام کرد. مجمع عمومی سازمان ملل به مناسبت تصویب این قطع‌نامه در اعلامیه‌ای چنین آورده بود: «هدف مجمع از رسمیت دادن جهانی به روز آزادی مطبوعات، عمدتن این بوده است که در این روز ضمن برگزاری مراسم و انتشار مقالات، اهمیت آزادی مطبوعات و نقش آن در تکامل و پیش‌رفت هر جامعه بشری یادآوری شود تا مقام‌های مربوط یا همان دولت‌ها خود را مکلف به رعایت آن بدانند».

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«هر انسان حق آزادی عقیده، بیان و ابراز نظر دارد، و این «حق» شامل داشتن و نگه‌داشتن عقاید بدون هرگونه مداخله از سوی دیگران، و نیز جست‌وجو کردن، دریافت، بهره‌گیری و بهره‌رسانی یا انتشار اطلاعات و عقاید از طریق رسانه‌ها، صرف‌نظر از مرزهای جغرافیایی است.» اصل 19

مجمع عمومی سازمان ملل به خواست روزنامه نگاران قاره آفریقا و با توجه به قطع‌نامه‌ای که این روزنامه‌نگاران در نشست خود در سال 1991 در پایتخت «نامیبیا» صادر کرده بودند این قطع‌نامه را تصویب کرد. و از سوم می سال 1993 این روز «روز جهانی آزادی مطبوعات» نام‌گذاری شد. در پی اعلام این مصوبه، اتحادیه‌های صنفی مطبوعات تصمیم گرفتند که به احترام اقدام تاریخی فرانسه و نیز مصوبه مجمع عمومی سازمان ملل، کشورها را آزاد بگذارند که در طول نخستین هفته اول ماه مه، در فرصت مناسب مراسم روز آزادی مطبوعات را برگزار کنند.

آزادی مطبوعات در چارچوب وظایف «یونسکو» قرارگرفته و از سال 1997 جایزه‌ای برای مدافعان آزادی مطبوعات مشخص شد که تعیین برنده و یا برندگان آن به یک هیت حرفه‌ای 14 نفره واگذار شده است. این جایزه مهم به نام «گیرمو کانو عیسازا» روزنامه‌نگار کلمبیایی اسم‌گذاری شده است زیرا که «کانو» که یک گزارش تحقیقی و دنباله‌دار درباره کارتل‌های مواد مخدر می‌نوشت، در سال 1986 به دست عوامل آن‌ها کشته شد.

آزادی مطبوعات تنها شامل انتشار «بدون سانسور» خبر و نظر نیست، بلکه آزادی انتشار نشریه توسط هر فردی است که مایل به آن باشد، و این فرد باید ضمن کار انتشار، قوانین، ضوابط و اخلاقیات را رعایت کند.

در دهه نخست قرن 21، پوشش ندادن عمده‌ی برخی از رویدادها و نفرستادن خبرنگار به برخی صحنه‌ها و نادیده گرفتن وضعیت برخی از افراد نیز سانسور تلقی شده است.

نزدیک به دو قرن است که مطبوعات به عنوان قوه چهارم دمکراسی پذیرفته شده‌اند. بنابراین، در یک دمکراسی، این قوه (رکن چهارم ـ مطبوعات) نمی‌تواند در دست و یا کنترل سه قوه دیگر حکومتی و یا یکی از آن‌ها باشد. به عبارت دیگر، دولت‌ها نباید به انتشار روزنامه عمومی دست بزنند زیرا که مداخله در قوه دیگر دمکراسی تلقی خواهد شد و شایسته یک دمکراسی نیست که وارد کسب و کار روزنامه شود یعنی نباید روزنامه‌اش تک‌فروشی داشته باشد، یا آگهی تجاری بگیرد و برای افزایش تیراژ مطلب جنجالی و جنایی و مطلب بدآموز منتشر کند.

به باور اصحاب نظر، جمع آوری و انتشار آگهی تجاری از سوی یک نشریه دولتی و توزیع آن به‌مانند نشریات مستقل (فروش عمومی) دو عمل مغایر وظایف دولت هستند. رسم بر این است که نشریه دولتی برای توزیع رایگان در موسسات عمومی مربوط، و رساندن اطلاعات دولتی به کارمندان ایجاد شود، و نباید با انتشار آگهی تجاری و مطالب خارج از تخصص خود، وارد حرفه روزنامه‌نگاری شود و با روزنامه‌های مستقل (ناوابسته و حرفه‌ای) رقابت کند که این کار، نهایتن ژورنالیسم یک کشور را تضعیف خواهد کرد و دودش به چشم مردم خواهد رفت.

«ژان فرانسوا ژولیارد»، دبیر اول سازمان گزارش‌گران بدون مرز‌ سال 2009 در مورد ایران گفت: «در رده‌های پایین جدول ما به‌ویژه نگران وضعیت ایران هستیم. این کشور به شکلی خطرناک در سقوط خود به سه کشور جهمنی برای آزادی مطبوعات، یعنی ترکمنستان، کره‌شمالی و اریتره که سال‌هاست آخرین رده جدول را به خود اختصاص داده‌اند، نزدیک شده است.»

در آبان ماه سال 1388 در هشتمین رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات که از سوی سازمان گزارش‌گران بدون مرز منتشر شده، در میان ۱۷۵ کشور، به ایران رتبه‌‌ی ۱۷۲ داده‌اند.

به گزارش سازمان گزارش‌گران بدون مرز، در سال ٢٠٠٩ وضعیت آزادی مطبوعات در ایران به شکلی جدی رو به وخامت گذاشته است. این سازمان در بیانیه‌ی مطبوعاتی خود به مرگ وبلاگ‌نویس جوان، امید‌رضا میرصیافی در زندان اوین اشاره می‌کند. این سازمان در بخش‌هایی از بیانیه‌ی مطبوعاتی خود یادآور می‌شود، «امسال روزنامه‌نگاران ایران بیشتر از هر وقت دیگری آزار دیدند. با استقرار نیروهای امنیتی در چاپ‌خانه‌ها و تحریریه‌های روزنامه‌ها، سانسور پیش از انتشار مطالب اعمال شده، بازداشت و بدرفتاری گسترده با روزنامه‌نگاران، بسیاری از آن‌ها را مجبور به ترک کشور کرد.

به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات در 3 می 2010 میلادی برابر با 13 اردیبهشت 1389خورشیدی «ایرینا بوکووا»، مدیرکل یونسکو          پیامی داده است، در این پیام وی گفته است.

روز جهانی آزادی مطبوعات  در سال 2010 با موضوع: «آزادی اطلاعات، فرصتی است تا اهمیت حق خود را برای دست‌رسی به اطلاعات به خاطر آوریم.»

آزادی اطلاعات به این معناست که سازمان‌ها و دولت‌ها وظیفه دارند با توجه به حق مردم برای دانستن، اطلاعاتی را که در اختیار دارند به آگاهی دیگران برسانند و یا امکان دسترسی به آن اطلاعات را برای عموم فراهم آورند.

حق دانستن، زیربنای برخورداری از سایر حقوق انسانی است، عامل شفاف‌سازی و توسعه می‌باشد، به ترویج عدالت کمک می‌کند و به هم‌راه حق آزادی بیان، زیربنای مردم‌سالاری را تشکیل می‌دهد.

شاید آگاهانه از حق خود برای دانستن استفاده نکنیم. اما هر بار که روزنامه‌ای را ورق می‌زنیم، به اخبار تلویزیون یا رادیو گوش می‌کنیم و یا از اینترنت استفاده می‌کنیم کیفیت آن‌چه که می‌بینیم و یا می‌شنویم به دست‌رسی رسانه‌های یادشده به اطلاعات صحیح و روزآمد بستگی دارد.

موانع متعددی حق ما را به دانستن محدود می‌کند. از جمله کمبود منابع، زیرساخت‌های نامناسب و ایجاد عمدی موانع.

تعداد خبرنگارانی که در فضاهایی فعالیت می‌کنند که در آن‌جا محدود‌کردن اطلاع‌رسانی یک هنجار است، کم نیست. مکان‌هایی که کارکردن در آنجا با فشار، سو‌استفاده، ارعاب و حتا برخوردهای فیزیکی هم‌راه است.

سال گذشته، یونسکو کشته شدن 77 خبرنگار را محکوم کرد. جنگ، عامل کشته‌شدن اکثر آن‌ها نبود. این خبرنگاران، گزارش‌گرهای محلی‌ای بودند که در حال تهیه گزارش‌های خبری جان خود را از دست داده بودند.

من از همه افرادی که روز جهانی آزادی مطبوعات را گرامی می‌دارند می‌خواهم به یاد و خاطره آنان که دیگر کمک به ایشان امکان‌پذیر نیست یک دقیقه سکوت کنند. از همه می‌خواهم برای احترام به خبرنگارانی که جان خود را از دست دادند تا ما به حق خود برای دانستن دست یابیم، این کار را انجام دهند.

اما بیایید در این روز پیش‌رفت‌های چشم‌گیر به‌عمل آمده را نیز در نظر بگیریم.

هرروز بر تعداد کشورهایی که آزادی اطلاعات را به شکل قانونی تصویب می‌کنند، افزوده می‌شود. این امر، بررسی اقدام‌های دولت‌ها را آسان‌تر می‌کند و مسوولیت‌پذیری را در بین عموم افزایش می‌دهد.

در عین‌حال، فن‌آوری‌‌های پرسرعت و ساده‌تر هم امکان آن را فراهم آورده ‌است که تعداد بیشتری از افراد بتوانند در خارج از محیط سکونت خود به اطلاعات دست یابند.

اکنون وقت آن رسیده که از پیش‌رفت‌های حاصل شده به نفع خود استفاده کنیم و این کار را می‌توان از طریق تقویت موسسات مرتبط، ارایه آموزش‌های لازم به آنان که به طور حرفه‌ای در امر اطلاع‌رسانی فعالند، حمایت از سعه صدر بیشتر در بخش‌های خصوصی و آگاه‌سازی هرچه بیشتر عموم، انجام داد.

از دولت‌ها، جامعه مدنی، رسانه‌های خبری و همه افراد در تمام نقاط جهان می‌خواهم با یونسکو برای ترویج آزادی اطلاعات در دور و نزدیک جهان، هم‌پیمان شوند.

منبع‌ها:

کمسیون ملی یونسکو، ایران

دویچه وله

آزادی مطبوعات ویکی‌پدیا

مدیا نیوز

تقویم تاریخ

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,