Saturday, 18 July 2015
25 November 2020
به بهانه زادروز «خواجه عبداله انصاری» ادیب، عارف و اندیش‌مند ایرانی

«دم مسیحایی پیر هرات»

2010 May 04

محبوبه / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

چهارم می برابر با چهاردهم اردیبهشت مصادف با زادروز «خواجه عبداله انصاری» ادیب، عارف و اندیش‌مند ایرانی است که در سال 1006 میلادی زاده شده است، وی معاصر با «خواجه نظام الملک» و «ابوسعید ابی‌الخیر» بود. کتاب «اسرار»، رساله‌های «دل‌ و‌‌ جان»، «قلندرنامه»، «هفت‌حصار» و «محبت‌نامه» از جمله تالیفات اوست. رباعیات او بسیار معروف است، و هم‌چنین «مناجات‌نامه» خواجه‌عبداله از لحاظ سادگی گفتار و شیرینی بیان، کم‌نظیر توصیف شده است. وی 83 سال عمر کرد و در شهر هرات درگذشت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پنج چیز نشانه سختی است، بی‌شکری در وقت نعمت،

بی‌صبری در وقت محنت، بی‌رضایی در وقت قسمت،

کاهلی در وقت خدمت، و بی‌حرمتی در وقت صحبت.

«ابو اسماعیل عبداله» که معروف به «پیر هرات»، «پیر انصار»، «خواجه عبداله انصاری»، «انصاری هروی»، است، و در غروب روز جمعه دوم شعبان سال 396 هـجری‌قمری برابر با چهارم می 1006 میلادی در هرات از مادری که اهل بلخ بود تولد یافت. پدرش «ابومنصور محمد انصاری هروی» که درزمان خود یکی از عالمان و پزهیزگاران و حافظ قرآن وقت بود از راه کار دکان‌داری امرار معاش می‌کرد.

خواجه در چهار سالگی به مکتب رفت. در نه سالگی خوب شعر می‌گفت او زبانی گویا و طبعی توانا داشت چنان‌که شعر پارسی و تازی را نیکو می‌سرود و در جوانی در علوم ادبی و دینی و حفظ اشعار عرب مشهور بود و در حدود هفتاد هزار بیت شعر فارسی و صد بیت شعر عربی از معاصران و متقدمان خود را حفظ کرده بود، و به خصوص در حدیث قوی بود و امالی بسیار داشت.

هر چند استادان خواجه  «شافعی» مذهب بودند اما دیری نگذشت که او مذهب «حنبلی» اختیار کرد. در 21 سالگی برای تکمیل تحصیلات به «نیشابور» رفت. سپس به طوس و بسطام سفر کرد و به سماع و ضبط حدیث همت گماشت. بعد از چندی عازم سفر حج شد و بر سر راه مکه در بغداد توقف کرد تا مجلس درس «ابومحمد خلال بغدادی»  را درک کند. در بازگشت از سفر حج به دیدار «ابوالحسن خرقانی» صوفی نامور رفت. این ملاقات در وی سخت موثر افتاد و ذوق عرفانی او را که به برکت تلقین پدر در وجودش جوانه زده بود به بار آورد. خواجه هم‌چنین  از دیگر مشایخ صوفیه عصر خود مانند «شیخ ابوسعید ابوخیر» نیز درک فیض کرد.

سرانجام به زادگاه خود بازگشت و در آن‌جا مقیم شد و به تعلیم مریدان مشغول شد. در روزگاری که «امام‌الحرمین»، فقیه شافعی مشهور، در نظامیه نیشابور فقه شافعی و کلام اشعری درس می‏داد خواجه عبداله با علم کلام او مخالفت ورزید و درذم آن، کتاب نوشت. به همین سبب چند بار تهدید به قتل شد و حتا به فرمان «خواجه نظام الملک» از آن شهر تبعید شد.

وی در تصوف از «شیخ ابوالحسن خرقانی» تعلیم گرفت و جانشین او بود. انصاری شعر می‌سرود ولیکن بیشتر شهرت وی به جهت رساله‌ها و کتاب‌های مشهوری است که تالیف کرده ‌است و از آن جمله‌ ترجمه «املا طبقات‌الصوفیه سلمی» به لهجه هروی و تفسیر قرآن که اساس کار میبدی در تالیف «کشف‌الاسرار» قرار گرفته‌است.

از خواجه عبداله آثار زیادی به جا مانده است که اغلب آن‌ها نثر مسجع می‌باشد او شعر هم می‌سرود ولی بیشتر شهرتش به سبب رساله‌های متعدد اوست.

آثار او عبارتند از:

«ترجمه‌طبقات‌صوفیه»، تفسیر«کشف‌الاسرار»، رساله«مناجات‌نامه»، «زاد‌العارفین»، «کنزالسالکین»، «قلندرنامه»، «هفت حصار»، رساله «دل و جان»، «الهی نامه» و «محبت نامه»

از معاصران معروف او از لحاظ سیاسی و اجتماعی می‌توان «ارسلان سلجوقی» و «خواجه نظام الملک طوسی» و از عرفا «شیخ ابوسعید ابوالخیر» را نام برد.

خواجه عبداله که «شیخ الاسلام» لقب گرفته بود و مریدان بسیاری در هرات داشت در پایان عمر نابینا شد. سرانجام در صبح روز جمعه 22 ذی الحجه سال 481 هـجری قمری در سن 83 سالگی در‌گذشت و در «گازرگاه» شهر هرات به خاک سپرده شد. آرام‌گاه او زیارت‌گاهی برای ‌سوختگان وادی معرفت الهی می‌باشد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,