Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
بزرگان ایران زمین

«حسابی، پدر فیزیک ایران»

2010 May 05

آرش و آوا / دفتر آمریکا / رادیو کوچه
پروفسور «سید محمود حسابی»‌، در سال ‌ 1281 خورشیدی از پدر و مادری‌ تفرشی‌، در تهران‌ زاده‌ شد. پس‌ از سپری ‌نمودن‌ چهار سال‌، از دوران‌ کودکی‌ در تهران‌، به‌ هم‌راه‌ خانواده‌ (پدر، مادر و برادر)، عازم‌ شامات‌ شد. در هفت سالگی‌، تحصیلات‌ ابتدایی‌ خود را، در بیروت‌، با تنگ‌دستی‌ و مرارت‌های‌ دور از وطن‌، در مدرسه‌ کشیش‌های‌فرانسوی‌، آغاز کرد، و هم‏زمان‌، توسط‌ مادر فداکار، متدین‌ و فاضله‌ خود (خانم‌ گوهرشاد حسابی)، تحت‌ آموزش‌ تعلیمات‌ مذهبی‌ و ادبیات‌ فارسی، قرار گرفت. استاد، قرآن‌ کریم‌ را، حفظ‌ و به‌ آن‌ اعتقادی‌ ژرف‌ داشت. دیوان‌حافظ‌ را، نیز از بر داشته‌، و به‌ بوستان‌ و گلستان‌ سعدی، شاهنامه‌ فردوسی‌، مثنوی‌ مولوی‌، منشآت‌ قایم‌ مقام‌، اشراف‌کامل‌ داشت.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

شروع‌ تحصیلات‌ متوسطه‌ او‌، مصادف‌ با آغاز جنگ‌ جهانی‌ اول‌، و تعطیلی‌ مدارس‌ فرانسوی‌ زبان ‌بیروت‌ بود. از این‌ رو، پس‌ از دو سال‌ تحصیل‌، در منزل‌، برای‌ ادامه‌، به‌ کالج‌ آمریکایی‌ بیروت‌ رفت، و در سن‌ هفده‌سالگی‌، لیسانس‌ ادبیات‌، در نوزده‌ سالگی‌ لیسانس‌ بیولوژی‌، و پس‌ از آن‌، مدرک مهندسی‌ راه‌ و ساختمان‌ را، اخذ نمود. در آن‌ زمان‌، با نقشه‌کشی‌ و راه‏سازی‌، به‌ امرار معاش‌ خانواده‌، کمک می‌کرد. استاد، هم‌چنین‌، در رشته‌های‌ پزشکی‌، ریاضیات‌ و ستاره‌شناسی‌، به‌ تحصیلات‌ آکادمیک پرداخت.

شرکت‌ راه‏سازی‌ فرانسوی‌، که ‌استاد در آن‌، مشغول‌ به کار بود، به پاس‌ قدردانی‌ از زحمات او‌، وی را، برای‌ ادامه‌ تحصیل‌، به‌ کشور فرانسه‌ اعزام‌کرد، و بدین‌ ترتیب، در سال‌ 1924 به‌ مدرسه‌ عالی‌ برق‌ پاریس‌ وارد، و در سال ‌ 1925 فارغ‌التحصیل‌ شد. هم‏زمان‌ با تحصیل‌ در رشته‌ معدن‌، در راه‌آهن‌ برقی‌ فرانسه‌، مشغول‌ به‌ کار شد، و پس‌ از پایان‌ تحصیل‌ در این ‌رشته، کار خود را، در معادن‌ آهن‌ شمال‌ فرانسه‌، ومعادن‌ زغال‌ سنگ‌ ایالت‌ «سار» آغاز کرد. سپس، به دلیل‌ وجود روحیه‌ علمی‌، به‌ تحصیل‌ و تحقیق‌، در دانشگاه‌ سوربن‌، در رشته‌ فیزیک پرداخت، و در سال‌ 1927‌، در سن‌ بیست‌ و پنج‌ سالگی، دانش‏نامه‌ دکترای‌ فیزیک خود را با ارایه‌ رساله‌یی، تحت‌ عنوان‌ «حساسیت‌ سلول‏های ‌فتو الکتریک»، با درجه‌ عالی‌، دریافت‌ کرد.
استاد، با شعر و موسیقی‌ سنتی‌ ایران‌، و موسیقی‌ کلاسیک غرب‌، به‌ خوبی‌ آشنایی‌ داشت، و در چند رشته‌ ورزشی‌، موفقیت‏هایی‌ کسب‌ کرد، که‌ از آن‌ میان‌، می‌توانیم‌ به‌ دیپلم‌ نجات‌ غریق‌ در رشته‌ شنا، اشاره‌ کنیم.
از جمله‌ دست‏آوردهای‌ عمر پربار استاد، و مشاغلی‌ که‌ در مسند آن‌، خدمات‌ علمی‌ و فرهنگی‌ شایان‌ توجهی‌ ارایه‌ کرد، می‌توان‌ به‌ چند نمونه‌، اشاره‌ کرد:
ماموریت‌ وزارت‌ راه‌ و ترابری‌ (طرق‌ و شوارع‌ عامه)، برای‌ تهیه‌ اولین‌ نقشه‌برداری‌ علمی‌، فنی‌ و مهندسی‌کشور (تهیه‌ نقشه‌ نوین‌ راه‌ ساحلی‌ سراسری‌ میان‌ بنادر خلیج‌ فارس‌، بندر لنگه‌ به‌ بوشهر) (1306 خورشیدی)، تاسیس‌ مدرسه‌ مهندسی‌ وزارت‌ راه‌ و تدریس‌ در آن (‌ 1307 خورشیدی)، تاسیس‌ دارالمعلمین‌ عالی‌، و تدریس‌ درآن (‌ 1307 خورشیدی)، ساخت‌ اولین‌ رادیو در کشور (1307 خورشیدی)، تاسیس‌ دانش‏سـرای‌ عالی‌ و تدریس‌ در آن ‌(1308 خورشیدی)، ایجاد اولین‌ ایست‌گاه‌ هواشناسی‌ در ایران (‌ 1310 خورشیدی)، نصب‌ و راه‌اندازی‌ اولین‌ دست‌گاه ‌رادیولوژی‌ در ایران (‌ 1310خورشیدی)، تعیین‌ ساعت‌ ایران (‌ 1311 خورشیدی)، تاسیس‌ اولین‌ بیمارستان‌ خصوصی‌، در ایران، به نام‌ «بیمارستان‌ گوهرشاد» (به یاد مادر گرامیش‌ (1312، مامور وزارت‌ راه، برای‌ ساخت‌ راه ‌تهران‌ به‌ شمشک، جهت‌ معادن‌ ذغال‌ سنگ (‌ 1312 خورشیدی)، پیشنهاد و تدوین‌ قانون‌ تاسیس‌ دانشگاه‌ تهران، و تاسیس‌ دانشکده‌ فنی(1313 خورشیدی) و ریاست‌ آن‌ دانشکده‌ تا (1315 خورشیدی) و تدریس‌ در آن‌، تاسیس‌ دانشکده‌ علوم‌، و ریاست‌ آن‌ دانشکده‌ از (1321 تا 1327، و از 1330 تا 1336 خورشیدی)، و تدریس‌ در گروه‌ فیزیک آن‌ دانشکده‌، تا واپسین‌ روزهای‌ عمر، تاسیس‌ مرکز عدسی‌سازی‌- دیدگانی‌- اپتیک کاربردی‌، در دانشکده‌ علوم ‌دانشگاه‌ تهران، ماموریت‌ خلع‌ ید، از شرکت‌ نفت‌ انگلیس‌، در دولت‌ دکتر مصدق‌، اولین رییس‌ هیات‌‏مدیره‌، و مدیرعامل‌ شرکت‌ ملی‌ نفت‌ ایران‌، وزیر فرهنگ‌ در دولت‌ دکتر مصدق (1330 خورشیدی)، پایه‌گذاری‌ مدارس‌ عشایری‌، و تاسیس‌ اولین‌ مدرسه‌ عشایری‌ ایران (‌ 1330 خورشیدی)، مخالفت‌ با طرح‌ قرارداد ‌ «کنسرسیوم‌»، و «کاپیتولاسیون»‌ در مجلس‌، مخالفت‌ با عضویت‌ دولت‌ ایران‌، در قرارداد سنتو «پاکت‌ بغداد» در مجلس، پایه‌گذاری ‌موسسه‌ ژئوفیزیک دانشگاه‌ تهران (‌1330 خورشیدی)، پایه‌گذاری‌ مرکز تحقیقات، و راکتور اتمی‌ دانشگاه‌ تهران‌، تاسیس‌ سازمان‌ انرژی‌ اتمی، و عضو هیات‌ دایمی‌ کمیته‌ بین‌المللی‌ هسته‌ای (‌1330 ، 1349 خورشیدی)، تدوین‌ قانون ‌استاندارد، و تاسیس‌ موسسه‌ استاندارد ایران(1333  خورشیدی)، تاسیس‌ اولین‌ رصدخانه‌ نوین‌ در ایران، تاسیس‌ اولین‌ مرکز مدرن‌ تعقیب‌ ماهواره‌ها، در شیراز (1335 خورشیدی)، پایه‌گذاری‌ مرکز مخابرات‌ اسدآباد همدان (‌ 1338 خورشیدی)، تشکیل‌ و ریاست‌ کمیته‌ پژوهشی‌ فضای‌ ایران‌، و عضو دایمی‌ کمیته‌ بین‌المللی‌ فضا (1360 خورشیدی)، تاسیس‌ انجمن ‌موسیقی‌ ایران، موسس‌، و عضو پیوسته‌ فرهنگستان‌ زبان‌ ایران‌ از (1349 خورشیدی) تا آخرین‌ روزهای‌ فعالیت‌.
فعالیت‌ در دو نسل‌ کاری، و آموزش‌ 7 نسل‌ استاد و دانشجو، از خدمات‌ ارزنده‌ پروفسور حسابی‌، به شمار می‌رود، و در همین‌ راستا، او‌ از سال (‌ 1350 خورشیدی) به عنوان‌ استاد ممتاز دانشگاه‌ تهران‌، شناخته‌ شد.

استاد، به‌ چهار زبان‌ زنده‌ دنیا: فرانسه‌، انگلیسی‌، آلمانی‌ و عربی‌ مسلط‌ بود، و به‌ زبان‏های‌: سانسکریت‌، لاتین‌، یونانی‌، پهلوی‌، اوستایی‌، ترکی‌ و ایتالیایی‌ اشراف‌ داشت.
دکتر حسابی‌ به‌ ایران‌، فرهنگ‌ و ادب‌ و اعتقادات‌ سنتی‌ و مذهبی‌ این‌ سرزمین‌ عشق‌، می‌ورزید، و گذشته‌ از سفر، به‌ کشورهای‌ متعدد عالم‌، به‌ سراسر ایران‌، سفر کرده‌ بود، و از این مسافرت‏های پربار داخلی‌ و خارجی‌، ‌یادداشت‌ها و سفرنامه‌های‌ بسیاری‌، به جای‌ نهاد.

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در زمینه‌ تحقیق‌ علمی‌: 25 مقاله‌، رساله‌ و کتاب‌، از استاد به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌. تئوری‌ «‌بی‌نهایت‌ بودن‌ ذرات‌‌« او‌ در میان‌ دانشمندان‌ و فیزیک‏دانان‌ جهان، شناخته‌ شده‌ است‌.
نشان‌ «اوفیسیه‌ دولا لژیون‌ دونور»، و هم‌چنین‌، نشان‌ «کوماندور دولا لژیون‌ دونور»، بزرگ‌ترین‌ نشان‏های‌ کشور فرانسه، به‌ او، اهدا شد.
استاد، تنها شاگرد ایرانی‌ پروفسور «اینشتین»‌ بوده، و در طول‌ زندگی، با دانشمندان‌ تراز اول‌ جهان‌، نظیر شرودینگر، بورن، فرمی‌، دیراک، بوهر، … و با فلاسفه‌ و ادبایی‌ هم‌چون‌ آندره‌ژید، برتراند راسل، … تبادل‌ نظرداشته ‌است. او‌، از سوی‌ جامعه‌ علمی‌ جهان، به‌ عنوان‌ «مرد اول‌ علمی‌ جهان1990 » برگزیده‌ شد، و در کنگره‌ «شصت‌ سال‌ فیزیک ایران» (1366 خورشیدی) ملقب‌ به‌ «پدر فیزیک ایران‌» شد.

پروفسور حسابی، در 12 شهریور 1371 (خورشیدی)، در بیمارستان‌ دانشگاه‌ ژنو، به‌ هنگام‌ معالجه‌ قلبی‌، بدرود حیات‌ گفت. مقبره‌ استاد، بنا به‌ خواسته‌ خود او، در زادگاه‌ خانوادگی‌، در شهر دانشگاهی‌ تفرش‌، قرار دارد.

منبع: بنیاد پروفسور حسابی‌

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , 

۱ Comment


  1. Arash Sarfaraaz
    1

    باید از خودپرسید آیا حسابی مجتهدی هشترودی شوایتزر دکارت بوعلی سینا و ……….. امثال آنها با خدمات بزرگی که به بشریت کرده اند باید بیشتر مورد احترام ما باشند یا مشتی …. بی خاصیت