Saturday, 18 July 2015
01 December 2020
گزارش روز ـ نگاهی به وضعیت اقلیت‌های قومی در ایران

«اقلیت‌های قومی و تهدید حیات سیاسی ایران»

2010 May 05

سام شریف/رادیوکوچه

sam@koochehmail.com

ایران ازنظر قومی و مذهبی یک کشور متنوع است که اکثریت جمعیت شیعه فارسی زبان آن کمی بیش از ۵۰درصد از جمعیت را تشکیل می‌دهد. در سال ۲۰۰۶ دولت ایران براثر تنش‌های مربوط به برنامه‌های انرژی هسته‌ای و پشتیبانی از ارتش شیعه مستقر در کشور همسایه‌اش عراق و حزب‌اله لبنان، برآشفته شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

با کم توجهی روبه گسترش، سرکوب گروه‌های بیشتری از اقلیت‌ها در حال افزایش ایران بود. حدود ۵ درصد از جمعیت ایران را اعراب سنی تشکیل می‌دهند که در جنوب غربی ایران در منطقه نفت‌خیز خوزستان هم مرز با عراق متمرکز شده‌اند. در طول سال ۲۰۰۶، جنگ شهری جدایی‌طلب در عراق منجر به افزایش حس خودمختاری و حتا استقلال اعراب سنی در ایران شد. سازمان دیده‌بان حقوق‌بشر  با گزارش آشوب در بین اعراب سنی در خوزستان در آوریل ۲۰۰۵ گزارش کرد که یکی از مشاوران رییس جمهوری ایران،  پراکندگی و جلوگیری از تجمع جمعیت عرب را توصیه کرده است. خشونت میان معترضان و پلیس با یک سری از بمب‌گذاری‌های منسوب به فعالان عرب سنی در تهران و اهواز در ماه ژوئن و اکتبر ۲۰۰۵ ادامه یافت که  منجر به مرگ حدود 20 نفر و زخمی شدن بسیاری دیگر شد. تجدید درگیری بین اعراب سنی و پلیس در ایران در مارس ۲۰۰۶، سبب مرگ سه نفر و بازداشت صدها نفر شد. دولت ایران ادعا می‌کرد که ناآرامی‌های اتفاق افتاده در خوزستان از طریق سازمان اطلاعات بریتانیا در آن‌سوی مرزها کنترل و تحریک می‌شد.

کردها که اکثرن مسلمان سنی هستند ۱۰درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند و در نواحی شمال غربی مجاور با کردهای عراق و ترکیه ساکن هستند. در ۲۰۰۶ هم‌زمان با انتقال خودمختاری بیشتر به کردهای عراقی، دولت ایران عجولانه درصدد جلوگیری از تشکیل یک کردستان مستقل بوده است. نیروهای امنیتی ایران در جولای ۲۰۰۵ یک جوان کرد را به ضرب گلوله کشتند و شعله‌های این تنش‌ها تا سال 2006 نیز ادامه یافت. در کردستان نیز اخباری از به توپ بستن مناطق مرزی که گروه‌های کرد مخالف در آن مستقر هستند و عملیات نظامی علیه ایران انجام می‌دهند، از سوی رسانه‌های رسمی کشور در سال 1387 منتشر شد. بسیاری از فعالان کرد در جریان حوادث پس از انتخابات ایران دست‌گیر و به جرم ارتباط با گروه‌های جدایی‌طلب مانند «پژاک» متهم و به احکام سنگین و گاه اعدام محکوم شدند.

آذری‌ها  با حدود ۲۵درصد جمعیت، بزرگ‌ترین گروه اقلیت در ایران را تشکیل می‌دهند. ترک زبانان شیعه در نواحی مرزی جمهوری آذربایجان در شمال غربی و تهران ساکن هستند. آذری‌ها به‌خوبی خود را با جامعه ایران وفق داده‌اند. با این وجود  در ماه مه ۲۰۰۶  تنش‌ها در حالی آشکار شد که هزاران آذری در شمال شرقی ایران در پی چاپ یک کاریکاتور تحقیرآمیز خطاب به آذری‌ها در یک روزنامه دولتی اعتراض کردند‌. در این درگیری‌ها  نیروهای امنیتی دولتی به طرف تظاهرات کنندگان شلیک کرده و ۵ نفر را کشته و ده‌ها نفر را زخمی کردند. در استان‌های آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل نیز تعدادی از فعالان هویت طلب در سال 87 دست‌گیر و محاکمه شدند، ولی بزرگ‌ترین دست‌گیری گروهی فعالان قومیتی چهارشنبه شب 20 شهریور 1387 در محله نواب تهران رخ داد.

در این شب ماموران مراسم افطار فعالان آذری را که قرار بود در خانه صیاد محمدیان در محله نواب تهران برگزار شود، به محاصره خود در آوردند و 20 نفر از نویسندگان، روزنامه‌نگاران و فعالان هویت‌طلب آذری را به همراه اعضای خانواده آن‌ها را قبل از برگزاری مراسم افطار دست‌گیر کردند. مقامات جمهوری اسلامی، به‌طور عمده این فعالان را به اقدام علیه امنیت ملی و داشتن گرایش‌های‌جدایی طلبانه متهم می‌کنند. در پی حوادث پس از انتخابات ایران بار‌دیگر شکاف میان گروه‌های پان‌ترکیست آشکار‌تر شد. پان‌ترکیست‌ها انتخابات ریاست جمهوری دهم را تحریم کردند و ترجیح دادند در برابر حوادث رخ داده سکوت پیشه گیرند. برای همگان جای تعجب بود که تبریز که هم‌واره در تمام میدان‌های سیاسی ایران از انقلاب مشرطه تا انقلاب 57 حضوری فعال و تاثیر‌گذار داشته چرا به یک‌باره در برابر جنبش اعتراضی مردم ایران موسوم به جنبش سبز سکوت پیشه کرده‌اند؟

از دیگر علایمی که نشان از عمیق‌تر شدن شکاف آذری‌ها دارد را می‌توان در رفتارهای هواداران باشگاه تراکتور‌سازی تبریز می‌توان دید. آن‌ها که سال 1388 اولین سال حضورشان در لیگ برتر فوتبال ایران بود اما هم‌وار سکوهای ورزشگاه پر از هوادارانی بود که با پرچم‌های «تراختور و یاشاسین آذربایجان» فاصله خود را به رخ می‌کشیدند. اوج این ماجرا در مسابقه پیام کوتاه برنامه «نود» بود. هواداران تراکتور «عادل فردوسی‌پور» را متهم به دست بردن در آمار و تقلب می‌کردند. چرا که آنان معتقد بودند که پر هوادار‌ترین تیم ایران هستند.

بلوچی‌های سنی با ۲درصد جمعیت کم‌ترین میزان تعداد اقلیت را در ایران را تشکیل می‌دهند. در مارس ۲۰۰۶ هم‌زمان با گشایش یک مرکز نظامی جدید در منطقه نظامی بلوچ، نظامیان بلوچی به یک کاروان موتوری دولتی حمله‌ور شده و بیش از ۲۰ نفر را کشته و بقیه را به گروگان گرفته شدند. در طی همین سال‌ها گروه جند‌اله اعلام موجودیت کرد و مسولیت تمام این حوادث تروریستی را برعهده گرفت. در سیستان و بلوچستان درگیری‌های مسلحانه نیروهای سپاه و نیروی انتظامی با گروه جنداله شدت یافت. «عبدالمالک ریگی» سرکرده این گروه سرانجام چندی پیش توسط نیروهای امنیتی دست‌گیر شد. عبدالمالک ریگی چندین عملیات تروریستی علیه جمهوری اسلامی ایران انجام داده است. او خود را حافظ اقلیت سنی بلوچ می‌دانست که از ابتدای دولت احمدی‌نژاد فعالیت‌هایش شدت گرفت.

جای‌گاه ثبت شده ایران در منع آزادی مذهب هم‌چنان اسفناک است. بلوچ‌ها، کردها و اعراب سنی این حقیقت را فاش می‌کنند که حتا اجازه ساخت یک مسجد سنی داده نشده و پرداختن به مراسم مذهبی سنی  در انظار عموم آزاد نیست. وضع ۳۰۰ هزار نفر بهایی ایرانی موضوعی است که تبعیض مذهبی به‌وضوح علیه آن به چشم می‌خورد. در سپتامبر ۲۰۰۵، رسانه‌های وابسته به دولت ایران دست به تبلیغات گسترده‌ای علیه بهاییان زدند که باور دارند یک پیامبر دیگر بعد از محمد وجود داشته است. در مارس ۲۰۰۶ گزارش‌گر مخصوص سازمان ملل متحد در مورد آزادی مذهب در ایران گزارش داد براساس سند منشر شده  در اکتبر ۲۰۰۵، آیت‌اله خامنه‌ای به نیروهای نظامی ایران دستور داده است که اعضای متعلق به اجتماع بهایی را شناسایی و معرفی کنند.

در ماه مه ۲۰۰۶ سازمان دیده‌بان حقوق‌بشر از دست‌گیری ۵۴ جوان بهایی در شیراز  گزارش داد. البته وضع بهاییان پس از انتخابات 22 خرداد 1388 رو به وخامت گذاشت و تعدا زیادی از آن‌ها بازداشت و در دادگاه اعتراف و با احکام سنگین از سوی این دادگاه‌ها روبه‌رو شدند. در فوریه ۲۰۰۶ توسط پلیس و گروه‌های فشار سازمان یافته دولتی به اعتراض آرام صوفی‌های نعمت‌الهی درقم یورش برد‌. آن‌ها را وادار به ترک مکان مقدس خود کرد که طی آن صدها نفر زخمی و هزاران نفر بازداشت شدند. سازمان عفو عمومی بین‌الملل گزارش کرد تا مارچ گذشته حداقل ۱۷۳ صوفی در بازداشت‌گاه به‌سر می‌برند و وکلای آن‌ها نیز بازداشت شده‌اند.

۲۵ هزار نفر یهودی در ایران به عنوان بزرگ‌ترین جمعیت یهودی در خاورمیانه که خارج از اسراییل در ایران ساکن هستند، هم‌زیستی با اکثریت شیعه فارسی زبان در ایران را برخلاف باورهایشان ادامه می‌دهند. در جولای ۲۰۰۶ هم‌زمان با جنگ لبنان یک روزنامه ایرانی در طی یک گزارش ساختگی نشان داد که یهودیان ایران روز استقلال اسراییل را جشن گرفتند که منجر به حمله افراطیون به دو کنیسه یا پرستش‌گاه یهودی شد‌. هم‌زمان با اعلام رییس‌جمهوری ایران محمود احمدی‌نژاد، در این مورد که  «اسراییل باید از نقشه جهان محو شود» و زیر سوال بردن واقعه قتل عام یهودیان یا هولوکاست نگرانی‌ها نسبت به وضعیت یهودیان ایران بیشتر شد. تبلیغات به‌عمل آمده در مورد تکذیب اتفاق قتل‌عام و انکار این واقعه در یک کنفرانس بین‌المللی که در دسامبر۲۰۰۶ در تهران برگزار شد، محکومیت جهانی  را به همراه داشت.

هم‌زمان با بر پایی مسابقات جهانی ۲۰۰۶ که به خانم‌ها اجازه ورود به استادیوم جهت تماشای مسابقات فوتبال داده شد چنین تصویب شدکه مشاهده پاهای مردان نامحرم  از سوی زنان غیر‌اسلامی است. سازمان دیده‌بان  حقوق‌بشر گزارش کرد که در ژوئن ۲۰۰۶، پلیس بیرحمانه به صدها زن تظاهر کننده‌ای حمله کرد که به آرامی مشغول به تظاهرات در تهران و خواهان پایان تبعیض قانونی علیه زنان بودند.
درسال 2006 ایران دربین 20 کشور دارای بیشترین اقلیت، رتبه 20  را احراز کرده است. در سال 2007  این رتبه از 20 به رتبه پنجم ارتقا یافته است و نشان‌گر اوج‌گیری میزان تهدیدهای متعدد اقلیت‌ها‌ی قومی در این کشور است که توانسته است از موقعیت اقلیت‌های تحت ستم در کشورهایی نظیر ترکیه، لبنان، تایلند، اسراییل، رواندا، اتیوپی، افغانستان و حتا عراق نیز پیشی گیرد.  کرد‌های ایرانی در مرز عراق بیشترین میزان فشار و تهدید را از سوی سپاهیان نظامی مستقر در مرزهای عراق شاهد بوده‌اند که به استناد پیش‌گیری از تحرکات نظامی و حملات احتمالی به سرزمین ایران صورت گرفته است. رتبه بیستم ایران از نظر تهدید‌آمیز بودن موقعیت اقلیت‌ها در ایران فقط منحصر به کردها نیست بلکه سایر اقلیت‌ها ازجمله اعراب اهواز، بلوچ و آذری‌ها نیز در زمره این اقلیت‌های مورد تهدید قرار دارند. تهدیدهای نظامی و مداخلات کشورهای بیگانه نظیر آمریکا نیز فرصت بیشتری برای این محدودیت‌های ضد قومیتی به دولت ایران داده است به‌طوری که دولت احمدی‌نژاد در سال‌های اخیر دولت انگلستان را متهم به مداخله و مشارکت در امور تروریستی در منطقه خوزستان و استان‌های اعراب‌نشین در جنوب کشور کرده است.

هم‌چنین در بیانیه‌ای که در 23 آوریل 2009 از سوی کمیسیون حقوق‌بشر پارلمان آلمان انتشار یافت، آمده است، این اذیت و آزارها از تبعیض در اشتغال و آموزش و تخریب گورستان‌‌ها و هجوم به منازل و غارت اموال گرفته تا بازداشت و اعمال مجازات‌های سنگین را شامل می‌شود. این اطلاعیه در پی نشستی برگزار شد که در آن گروهی از کارشناسان و نمایندگان سازمان‌های حقوق‌بشری و گروه‌های اقلیت دینی و قومی و جنسیتی شرکت داشتند.

بسیاری از کارشناسان اجتماعی معتقدند طی سال‌های دولت محمود احمدی‌‌نژاد روند این تبعیض‌ها افزایش یافته است. به نحوی که در جریان حوادث پس از انتخابات ایران نمود بارزی پیدا کرد. روند دست‌گیری اقلیت‌های قومی و گاه اعترافات تلویزیونی افزایش یافت. روند ادعاهای استقلال‌طلبی در میان اقلیت‌های قومی طی سال‌ها‌ی اخیر روندی رو به رشد داشته است. در برخی از استان‌های قومیت‌نشین، چند استان مانند کردستان، سیستان و بلوچستان و خوزستان در کنار درگیری‌های مسلحانه گاه‌به‌گاه با گروه‌هایی که مقامات جمهوری اسلامی آن‌ها را «گروه‌های اشرار، تروریست و جدایی طلب» معرفی می‌کنند، شاهد دست‌گیری و محاکمه برخی از منتقدانی نیز بودند که می‌گویند به روش‌های مسالمت‌آمیز پای‌بندند.

به هر روی به نظر می‌رسد اگر حکومت ایران در سال‌های آینده اگر فکری به حال اقلیت‌های قومی ایران نکند با بحران سیاسی فزاینده‌ای برای ادامه حیات خود مواجه است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , 

۲ Comments


  1. salehi
    1

    albate shoma be shayad 20% masael dast gozashtin va hamchenan mesle rezhim be masale negah mikonid,

    farsha hichgah bish az 50% az jamiate iran nistand,va onha ham ye aghaliyat hatnd,mesle digar aghaliyatha ke faghat hokomat ra dar dast darad,


  2. lorniya
    2

    motasefane chon shoma mesle rezhim va farhange 2500 salatan hamishe donya ra az dide mazhab mibinid ,
    takide shoma roye mazhab khaili bishtar ast,

    dar miyan kurdha hichgah baraye mazhab mobareze nashode va in melat shie soni ya yarstani(ahle hagh) vojod darad ke moshkele va hadaf meliyat va farhange anhast na mazhab(agar che hata dar mazhabe khod azad nistand )
    aksariyate ostane kermashan ke shie hastand mizane zolm va tang nazarie az tarafe rezhin ba digar manateghe kurdistan feshare farhangi na kamtar balke khaili bishtar ast.

    ya arabhae shie ham moshkele meli darand na dini,harchan anha ham ba zolme mozaef mazhabi ham dochar hastand,
    ya lorha ke mahzabe shie darand ,moshkele aonha lor bodan ast ke vataneshan ra be virane tabdil kardeid,