Saturday, 18 July 2015
23 November 2020
گزارش روز - ایستگاه سرنوشت‌ساز ایران

«تلاقی دیپلماسی خارجی با مسایل داخلی»

2010 May 22

سام شریف / رادیو کوچه

sam@koochehmail.com

بر اساس بیانیه‌ای که روز دوشنبه 27 اردیبهشت در تهران به امضا رسید، ایران موافقت کرد که 1200 کیلوگرم اورانیوم کم غنی شده را در ترکیه امانت بگذارد، تا در صورت موافقت گروه وین، با 120 کیلوگرم سوخت لازم برای رآکتور تحقیقاتی تهران مبادله شود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

گروه وین شامل کشورهای ایالات متحده آمریکا، روسیه، فرانسه و آژانس بین المللی انرژی اتمی است.

بر اساس توافق میان ایران، برزیل و ترکیه، در صورتی که مفاد این بیانیه مورد اجرا قرار نگیرد، ترکیه حسب درخواست ایران، به سرعت و بدون هیچ شرطی اورانیوم با غنای کم ایران را به آن کشور باز خواهد گرداند.

ایران روز شنبه 25 اردیبهشت میزبان سی و دومین نشست وزیران کشورهای موسوم به «گروه 15» و دو روز بعد میزبان چهاردهمین اجلاس سران این کشورها بود.

این گروه که در نهمین اجلاس جنبش عدم تعهد در سال 1989 در بلگراد تشکیل شده، اینک شامل 17 کشور در حال توسعه از قاره‌های آسیا، آفریقا و آمریکاست، که در زمینه هم‌کاری‌های اقتصادی و هماهنگی‌های سیاسی با یکدیگر هم‌اندیشی و رایزنی می‌کنند.

از میان سران شرکت کننده در نشست تهران، حضور «رجب طیب اردوغان» نخست وزیر ترکیه و «لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا»،‌ رییس جمهوری برزیل از اهمیت بیشتری برخوردار بود؛ زیرا این دو کشور از اعضای غیر‌دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد هستند و هر دو پیش‌تر برای میانجی‌گری در مناقشه اتمی ایران باغرب، اعلام آمادگی کرده بودند.

پیش از نشست تهران، «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه آمریکا در تماسی تلفنی با احمد داوود اغلو وزیر خارجه ترکیه تاکید کرد که «به نظر ما، دیپلماسی اخیر ایران تلاشی برای متوقف کردن اقدام شورای امنیت است.»

رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه هم با «نامحتمل» خواندن سفرش به تهران گفته بود که انتظار داشت قبل از این سفر، ایران عزم خود را برای هم‌کاری با راه حل مورد نظر ترکیه در حل بحران اتمی آن کشور اعلام کند ولی چنین اعلامیه ای صادر نشده است. او سپس تصمیمش را عوض کرد و برای شرکت در اجلاس سران به تهران آمد.

اما لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا،‌ رییس جمهوری برزیل پیش از سفر به تهران در مسکو گفت: «من باید از همه آموخته‌های دوران طولانی کار سیاسی خود استفاده کنم تا دوستم احمدی‌نژاد را قانع کنم با جامعه بین‌المللی به توافق برسد.»

امضای بیانیه تبادل سوخت هسته‌ای در حضور سران دو کشور برزیل و ترکیه‌، در رسانه‌های عمومی بازتاب گسترده‌ای داشت.

«رامین مهمان‌پرست»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، آن را «گامی بلند» برای حل و فصل مسئله برنامه هسته‌ای ایران، و گامی مهم برای جای‌گزین کردن «روند تعاملی به جای روند تقابلی» در موضوع هسته‌ای توصیف کرد.

احمد داود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه گفت: «این توافقنامه می‌تواند گامی بزرگ در حل مشکل برنامه هسته‌ای ایران قلمداد شود.»

«میشل سلیمان»، رییس جمهور لبنان، توافقنامه تهران را گام نخست راه حل‌های دیپلماتیک برای پایان بخشیدن به نگرانی‌های ناشی از برنامه‌های هسته‌ای ایران دانست. لبنان نیز از اعضای غیر دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد است.

روسیه این توافقنامه را امیدبخش خواند، و چین با مثبت ارزیابی کردن آن ابراز امیدواری کرد که این بیانیه گامی موثر در جهت حل صلح امیز مسئله هسته‌ای ایران قلمداد شود.

عمرو موسی، دبیرکل اتحادیه عرب، هم گفت که این توافقنامه گامی بزرگ در حل بحران هسته‌ای ایران است.

اما در واشنگتن، رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید با کم اهمیت جلوه دادن این طرح، تاکید کرد که توافق حاصل شده، خط مشی آمریکا در برابر ایران از جمله تلاش برای تحریم این کشور را تغییر نداده است.

آمریکا هم‌چون گذشته از تداوم غنی‌سازی اورانیوم توسط ایران ابراز نگرانی کرد و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از ایران خواست تا جزییات این توافقنامه را به دفتر این آژانس ارسال کند.

آمریکا، فرانسه و بریتانیا از تلاش برزیل و ترکیه تقدیر کردند ولی توافق تهران را کافی ندانستند. هم‌زمان پیش نویس قطعنامه تشدید تحریم‌های ایران که توسط پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل و آلمان تدوین شده، به ده عضو غیردائم این نهاد ارایه شد.

«سوزان رایس»، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد هدف این قطعنامه را «افزایش هزینه‌ای که مقام‌های ارشد ایران به دلیل ادامه سرپیچی از جامعه بین‌المللی می ‌پردازند» و «تشویق ایران به حل و فصل صلح‌آمیز نگرانی‌ها درباره برنامه اتمی‌اش» اعلام کرد.

پیش نویس این قطعنامه ایران را موظف می‌کند که ساخت تمام مراکز غنی‌سازی اورانیوم یا تاسیسات اتمی آب سنگین را متوقف کند و از ساخت تاسیسات مشابه خودداری کند، و کشورها را موظف می‌کند از ورود شمار دیگری از مقام‌های ایران به قلمرو خود جلوگیری کنند و دارایی‌های تعداد دیگری از افراد و شرکت‌های ایرانی را در فهرست تحریم‌ها برای مسدود شدن قرار می‌دهد.

در واکنش به انتشار پیش‌نویس قطعنامه تشدید تحریم‌ها، منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران با اشاره به دیدگاه وزیران امور خارجه برزیل و ترکیه گفت: «ارزیابی آن‌ها این بود که برای تصویب قطعنامه جدید در شورای امنیت هیچ شانسی وجود ندارد.» او سپس تاکید کرد: «ارزیابی خودمان هم همین است.»

دو کشور برزیل و ترکیه در نامه‌ای مشترک خطاب به اعضای شورای امنیت از آن‌ها خواسته‌اند از تصویب تحریم‌های بیشتر خودداری کنند. در این نامه آمده است که این دو کشور «متقاعد شده‌اند که بخت موفقیت گفت‌وگوها وجود دارد و ضروری است از اقداماتی که به امکان پیدا کردن راه حل صلح‌آمیز برای این موضوع لطمه می‌زند، خودداری شود.»

لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رییس جمهوری برزیل هم گفته است: «ایرانی که به عنوان اهریمن به دنیا معرفی کرده بودند … پای میز مذاکره نشست. می‌خواهم شاهد عمل کردن دیگران به آن چیزی باشم که خود از ایران توقع داشتند.»

اما باراک اوباما، رییس جمهوری آمریکا بار دیگر در تماس تلفنی با رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه گفت آمریکا هم‌چنان به تلاش خود برای تشدید تحریم‌های بین‌المللی ایران ادامه خواهد داد.

امضای بیانیه تبادل اورانیوم، در داخل ایران هم واکنش‌هایی را به هم‌راه داشت. جمعی از فعالان ملی _مذهبی با انتقاد از سیاست‌های پیشین هسته‌ای دولت این کشور، اقدام دولت ایران مبنی بر توافق با مبادله سوخت هسته‌ای را «مثبت و به نفع و مصلحت مردم» ارزیابی کردند.

اما احمد توکلی، یکی از نمایندگان اصول‌گرای مجلس ایران گفت که بیانیه تهران مصالح ملی را تامین نمی‌کند و حاوی تعهد یک‌طرفه ایران و به ضرر کشور است.

یک روز پس از امضای بیانیه، «سعید جلیلی»، دبیر شورای عالی امنیت ملی و سرپرست مذاکرات هسته‌ای ایران، در جلسه غیرعلنی مجلس ایران در مورد آن توضیح داد.

«علی لاریجانی»، رییس مجلس گفت که هدف از جلسه غیرعلنی روز سه شنبه «گفت‌وگوی جدی برای نزدیک کردن نظرات بین دولت و مجلس» بوده است.

دیپلماسی یک بام و دو هوای ایران

بسیاری از منتقدان ایران را به رفتارهای دوگانه در عرصه بین المللی متهم می کنند.پس از به قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد مدل دیپلماسی ایران به طور کلی تغییر یافت. مدل تنش‌زدایی و گفت‌وگوی تمدن‌ها در زمان سید محمد خاتمی به رویارویی و تقابل تغییر یافت. اما به اتقاد تحلیل‌گران محمود احمدی نژاد هیچ گاه نتوانست به صورت تمام و کمال در این مدل جای گیرد. نمونه‌های فراوانی را برای این یک بام و دو هوایی در عرصه دیپلماسی می‌توان شاهد آورد. زمانی که محمود احمدی‌نژاد تقاضای دریافت غرامت از اشغال‌گران ایران در جنگ جهانی دوم کرد و چندی بعد سال‌روز پیروزی روسیه را در جنگ جهانی دوم به این کشور تبریک گفت. در حالی که نقش روسیه در اشغال ایران به مراتب پررنگ‌تر از آمریکا بود.

یا زمانی که رییس جمهوری ایران برای کنفراس بازنگری ان پی تی راهی نیویورک شد و در سخنرانی تند‌ش آمریکا و اسراییل را به دلیل برنامه‌های اتمیشان محکوم کرد و آنان را برهم زننده صلح و آرامش جهان معرفی کرد. اما از سویی دیگر منوچهر متکی موضعی کاملن متفاوت با رییس جمهوری داشت. منوچهر متکی، وزیر امور خارجه‌ی ایران پنج‌شنبه شب ( به وقت محلی) در اقدامی که برخی ناظران آن را «غیرمنتظره» خواندند، تمامی 15 عضو شورای امنیت را به شرکت در یک مهمانی شام دعوت کرد. این مهمانی در اقامت‌گاه سفیر ایران در سازمان ملل، واقع در منهتن برگزار شد.

بر توافقنامه تهران نیز همین یک و بام دو هایی حاکم بود. ایران پس از آن‌که چندی پیش در نشست با گروه 5 به اضافه یک از مبادله اورانیم سرباز زد و عملن ایران را در موضع انفعال قرار داد و غرب را به واکنش‌های شدیدتر برانگیخت سرانجام در اقدامی خودخواسته و پیش‌دستی کننده به توافقنامه تهران تن در داد تا شاید بتواند جلوی تحریم‌های شورای امنیت را بگیرد. اما نوشدارو بعد از مرگ سهراب بود. واکنش‌های منفی و خنثا روسیه و آمریکا و فرانسه، ایران را با چالشی بزرگ روبه‌رو کرده است.

توافقنامه تهران که از آن به عنوان پیروزی دیپلماتیک یاد می‌شد مستمسکی در دست مخالفان دولت قرار داد.

در اولین موضع تند، احمد توکلی‌، نماینده اصول‌گرای تهران اعلام کرد «بیانیه مذکور مصالح ملی را تامین نمی‌کند» و از احمدی‌نژاد خواست در این مورد توضیح دهد. به گفته توکلی، این بیانیه حاوی تعهد یک‌طرفه ایران و به ضرر کشور است.

اما آن‌چه «داریوش قنبری» نماینده ایلام در مجلس هشتم در گفت‌وگو با سامانه خبری آفتاب درخصوص بیانیه تهران اظهارداشت، ناشی از نگرانی خاصی بود بود که متذکر شد: «تنها تفاوتی که این بیانیه با توافق وین دارد این است که مقرر شده کاری با واسطه انجام شود؛ یعنی ما دستاورد هسته‌ای خود را بدون هیچ ضمانتی به بیگانگان دهیم و معلوم نیست که آن‌ها چه‌قدر به مفاد این بیانیه پای‌بند باشند و در مجموع من دستاوردی نمی‌بینم که پیرامون آن این همه تبلیغ می‌شود.»

در راستای مخالفت‌ها روزنامه جمهوری اسلامی، در دو سرمقاله روز سه‌شنبه و پنجشنبه هفته اخیر، خاطرنشان کرده بود «توافق اخیر نباید یک پیروزی قلمداد شود، زیرا یک عقب‌نشینی در برابر زیاده‌خواهی‌های غرب است.»

به هر روی محمود احمدی‌نژاد اکنون در موقعیتی بسیار سخت قرار گرفته است. از سویی بسیاری از هم‌قطاران دیرینه‌اش در عرصه جهانی مانند روسیه و چین تنهایش گذاشته‌اند و از سویی دیگر اگر تحریم‌ها در شوراد امنیت تصویب شود توافقنامه تهران نه تنها دستاوری برای رییس جمهوری به ارمغان نیاورد بلکه دست مایه‌ای را برای مخالفان دولت در عرصه داخلی فراهم آورده است. باید منتظر روزهای آینده بود، ایران در ایست‌گاه سرنوشت‌سازی قرار گرفته است. ایست‌گاهی که در آن دیپلماسی خارجی ایران در آستانه اولین سال‌گرد انتخابات پرحاشیه 22 خرداد با مسایل داخلی گره خورده است.

منبع: بی بی سی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,