Saturday, 18 July 2015
03 December 2020
نغمه های ایرانی- قمرالملوک وزیری

«جسورترین چاوشی‌خوان تاریخ زن ایران»

2010 May 23

آرش و آوا / دفتر آمریکا / رادیو کوچه

arash .ava@koochehmail.com

بانو «قمر الملوک وزیری» در سال 1281 به دنیا آمد. وی در همان کودکی مادر خود را از دست داد و او همراه مادر بزرگش «خیرالنساء» زندگی می‌کرد. خیرالنسا از مرثیه خوانان و روضه خوانان حرم ناصری بود و ملقب به «افتخارالذاکرین» شد. آواز خواندن به تقلید از صدای مادربزرگ قمر را به خواندن علاقه‌مند کرد؛ قمر می‌گوید: «من مدیون همان تربیت اولیه خود هستم. چون خواندن هم‌راه با مادربزرگ به من جرات خوانندگی در حضور جمع را داد.

اولین‌بار قمر در مجلسی با «مرتضا خان نی داوود» نوازند‌ه‌ی تار آشنا شده و مرتضا خان متوجه می‌شود که صدای قمر از کیفیت و توانایی بسیار بالایی بر خوردار است و همین توجه باعث برخورداری قمر از تعلیمات مرتضا خان نی داود می‌شود. و این آشنایی باعث می‌شود که وی توسط مرتضا خان نی داوود به جامعه‌ی هنری و نیز به مردم معرفی شود.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

چرا که بعدها قمر به همراهی تار مرتضا خان نی داود کنسرت‌های متعددی در تهران و شهرستان‌ها بر گزار می‌کند و به زودی به شهرت می‌رسد. «رضا‌قلی‌خان نوروزی» یکی دیگر از خوانندگان اواخر عصر قاجار بود و قمر مدتی از تعلیمات وی بهره‌مند شده بود و چون در نظمیه کار می‌کرد به «رضاقلی‌خان نظمیه» معروف بود.‌

قمر از طریق صفحات قدیم با صدای طاهرزاده آشنا شده و بسیار تحت تاثیر سید حسین طاهرزاده ردیف‌دان و خواننده‌ی آن دوران قرار می‌گیرد و عینن صدای طاهرزاده را تقلید می‌کرد و می‌خواند.

اولین بار در سال 1304 از طریق کمپانیhis master voice کمپانی معروف انگلیسی ضبط شد و صفحات آن بعد از سال 1306 به بازار آمد. پس از آن نیز کمپانی‌ها پولیفون و بدافون نیز صفحات از صدای قمر و روح‌انگیز و… تهیه کرد که این صفحات در سال 1312 به ایران رسید.

قمر هنرمندی بود آزاده و سخاوتمند و شاید کم‌تر زنی به ثروت و شهرتی که او در عصر خویش به دست آورده بود رسیده باشد. وی زنی نیک سیرت و نوع دوست بود. از فقرا و مستمندان دست‌گیری می‌کرد و به خانواده‌های تنگدست و پریشان کمک می‌کرد. در شب‌های نوروز همه‌ی مایحتاج خانواده‌های بی‌بضاعت و بی‌سرپناه را مهیا می‌کرد. از شادی مستمندان شاد و از اندوهشان در غم و اندوه بود. قمر اولین کنسرت خود را در سال 1310 به منظور افتتاح یک سینما در همدان اجرا کرد.

در سفری وی به دیدار عارف قزوینی مجاهد مشروطه‌خواه و شاعر و ترانه سرا‌ی نامی ایران رسید. در سال 1313 قمر به کرمانشاه رفته و همراه با تار مرتضا خان نی داود دومین کنسرت خود را در این شهر به اجرا می‌گذارد و نیز کنسرتی همراه با موسا خان معروفی(از شاگردان کلنل علی‌نقی وزیری و درویش خان) در رشت برگزار می‌کند. موسا خان معروفی در این‌باره می‌گوید: «با این‌که بهای بلیط پنج یا دو تومان بوده و هنگام باز گشت از رشت هیچ کدام ما هیچ پولی نداشتیم زیرا خانم قمر درآمد حاصله از کنسرت را به زنهایی که در شالیزار برنج می‌کاشتند بخشید.» او هر چه داشت به مردم فقیر و بی‌بضاعت بخشید. معروف بود که عده‌ای به خوانندگان زن سفارش می‌کردند به جمع‌آوری مال و ثروت بکوشید تا مثل قمر دچار فقر و ناداری نشوید. از حدود سال‌های 1326 تا 1332 نیز کنسرت‌هایی با «برادران معارفی» ناصر و مسعود معارفی در شهرهای مشهد و بروجرد به اجرا در آورد.

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

از زمان تاسیس رادیو از سال 1319 اولین خوانندگان و نوازندگانی که با رادیو هم‌کاری داشتند. عبارت بودند از: «حبیب سماعی» نوازنده‌ی سنتور «ابوالحسن صبا»، «ابراهیم منصوری»، «مهدی خالدی» نوازنده‌ی ویولن «مرتضی نی داود»، «عبدالحسین شهنازی»، «موسا معروفی»، نوازنده‌ی تار «مرتضا محجوبی»، «جواد معروفی» نوازنده‌ی پیانو«حسین تهرانی»، «تاج اصفهانی»، « ادیب خوانساری»، « بدیع زاده» و «قمر الملوک وزیری» و «روح انگیز» نیز به عنوان خواننده.

ساسان سپنتا می‌نویسد: «در زمان تصدی مشیر همایون شهردار به ریاست موسیقی در سال‌های 1331 نواری از برنامه‌های قمر و هم‌نوازی تار و ویولن برادران معارفی در رادیو ضبط شد،که متاسفانه بعدها آن‌ها را پاک می‌کنند. اتفاقن این دوران، دوران پختگی قمر در آواز بود که این آثار می‌توانست یادگار با ارزشی از آن دوران باشد.»

کسانی‌که برای قمر آهنگ ساخته اند: «مرتضا خان نی داود؛ امیر جاهد؛ علی اکبر شهنازی و موسا نی داود». نوازندگان نیز معمولن عبارت بودند از: «تار، مرتضا خان نی داود»؛ «سه تار ارسلان درگاهی»؛ «پیانو، مرتضا خان محجوبی»؛ «ویلن حسین یاحقی»؛ « تار موسا خان معروفی » اشعار تصانیف نیز از شعرایی هم‌چون «ملک الشعرای بهار»؛ «محمد علی امیر جاهد»، «ایرج میرزا» «پژمان بختیاری» ؛ «مؤید ثابتی»؛ «نیرسینا» و «وحید دستگردی» بوده است.

سرانجام بانو « قمرالملوک وزیری» در روز پنجشنبه چهاردهم مرداد ماه 1338 در فقر و تنگدستی در سن پنجاه و هفت سالگی درگذشت. بعد از مرگ قمر مراسم کوچکی با حضور جمعی از هنرمندان برگزار شد. در این مجلس «روح اله خالقی» دربار‌ه‌ی ارزش و اعتبار و شخصیت هنری قمر سخنرانی می‌کند و پس از آن خانم روح‌انگیز هم‌راه با تار مرتضا نی داود یکی از تصنیف‌های او را اجرا می‌کنند.

بانو قمرالملوک وزیری یکی از هنرمندانی بود که هنرش را ارزانی اشک‌ها و خنده‌های مردم خویش کرد و در نهایت فقر و تنگدستی جان سپرد. روحش شاد و یادش گرامی باد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,