Saturday, 18 July 2015
28 November 2020
بزرگان ایران زمین- «صادق هدایت»

«نویسنده‌ای با آثار میهن‌پرستی»

2010 May 26

آرش و آوا / دفتر آمریکا / رادیو کوچه

arash.ava@koochehmail.com

«صادق هدایت» در سال 1281 شمسی در تهران، در خانواده اعتضاد الملک هدایت، به دنیا آمد. دوره دبیرستان را در 1303 به پایان برد و یک سال بعد به قصد ادامه تحصیل به بلژیک رفت اما ذوق ادبی او را از ادامه تحصیل در رشته مهندسی بازداشت.

سال بعد به فرانسه رفت و تا 1308 در آن‌جا ماند. در همین سال‌های جوانی به قصد خودکشی خود را به رود «سن» انداخت اما ماهیگیری نجاتش داد و هدایت بعدن شرح این واقعه را در داستان «زنده به گور» نوشت و آن را «یادداشت‌های یک دیوانه» نام نهاد.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

سال بعد از این رویداد به تهران بازگشت و به تالیف و تصنیف آثارش، که در فرانسه آغاز کرده بود، ادامه داد.

در ضمن نویسندگی، اگر چه علاقه‌ای به شغل دولتی نداشت، به استخدام دولت در آمد. نخست در بانک ملی و بعد در اداره اقتصاد و مدتی بعد در اداره موسیقی کشور مشغول به کار شد. او در این سال‌ها سفری هم به هند کرد و زبان «فارسی میانه» را آموخت. در 1318 به عضویت هیات تحریریه مجله موسیقی درآمد و سرانجام در سال 1320 با سمت مترجمی در هنرکده هنرهای زیبا مشغول شد و تا سال 1329 که به فرانسه رفت و دیگر باز نگشت، در این شغل باقی ماند.

در فرودین 1330 در پاریس، شیر گاز اتاقش را باز کرد و به حیات خود خاتمه داد: «فرجامی تلخ که زمینه ساز بحث‌های مخالف و موافق درباره او بود و هست . . . »

ویژگی‌های آثار

هنگامی که هدایت در سال 1308 از اروپا به ایران بازگشت در تهران دوستان فراوانی داشت اما با سه تن از آنان یعنی «بزرگ علوی» و «مسعود فرزاد» و «مجتبی مینوی» بیش از دیگران نشست و برخاست می‌کرد. این چهار تن «پاتوقی» داشتند و در دیدارهایشان در باب فرهنگ و اجتماع، به ویژه ادبیات فارسی، دیدگاه‌های تازه‌ای را مطرح می‌کردند و نام گروه خود را «ربعه» نهادند.

گرچه فضیلت تقدم نگارش داستان کوتاه فارسی، به سبک جدید، از آن جمالزاده است اما تبلور هنری داستان نویسی معاصر ایران را در آثار صادق هدایت باید دید.

داستان‌های هدایت، حتا داستان‌هایی که در زمینه رئالیسم اجتماعی نوشته شده‌اند، از مرز انتقاد سطحی، که معمول زمانه بود، فراتر می‌روند و به لایه‌هایی می‌رسند که به جای سخنوری و توصیف، به تجسم و تصویرسازی ناب ارتقا می‌یابند.

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

مطالعات هدایت در زمینه‌های فرهنگ ایران باستان و اندیشه‌های آریایی و تفکر بودایی و مکتب‌های جدید ادبی و روانشناسی غرب از یک سو و گرایش عمیق او به مکتب ادبی سورئالیسم از سوی دیگر، در شخصیتش چنان تاثیری نهاده بود که او را به یک نویسنده تاثیرگذار تبدیل کرد.

هدایت در بخشی از داستان‌هایش از دیدگاه راوی آشفته ذهن و حساسی، رنج‌ها و نومیدی‌های روشن‌فکران عصر خود را به شیوه‌ای سمبلیک و هنرمندانه توصیف می‌کند.

«بوف کور» بهترین اثر حدیث نفس گونه‌ی او، ستایش نویسندگان بزرگ جهان را برانگیخت و به شکل‌های گوناگون مورد تقلید داستان نویسان ایرانی قرار گرفت، اما همتایی نیافت.

هدایت در دسته‌ای دیگر از داستان‌هایش از دیدگاهی انتقادی زندگی مردم کوچه و بازار را شرح می‌دهد و آشنایی عمیق خود با لایه‌های پنهان زندگی و تیپ‌های متنوع ایرانی را به نمایش می‌گذارد.

آثار

آثار هدایت را به طور کلی می‌توان در پنج موضوع طبقه بندی کرد: داستان، ترجمه، تحقیق، نمایشنامه و سفرنامه.

داستان

«زنده به گور» (1309): نخستین مجموعه داستان اوست؛ این کتاب را در پاریس نوشت و در تهران چاپ کرد

«بوف کور»: این کتاب را حدود 1309 در تهران به خط خویش به صورت پلی کپی در 150 نسخه تکثیر کرد و فقط به دوستانش هدیه داد، اما چاپ اول آن در هند انجام گرفت. بوف کور مهم‌ترین اثر هنری صادق هدایت شناخته شده و ابعاد جهانی یافته است.

آثار دیگر داستانی وی عبارتند از: «سه قطره خون» (1311)، «علویه خانم» (1312)، «سایه روشن» (1312)، «سگ ولگرد» (1322‌)، «ولنگاری» (1323) و «حاجی آقا» (1324)

ترجمه

صادق هدایت به دو زبان فرانسوی و فارسی میانه تسلط داشت؛ فارسی میانه را در هند آموخته بود و آثاری را از آن دو زبان به فارسی ترجمه کرده است‌:

«یادگار جاماسب»، «کارنامه اردشیر بابکان»، «گزارش گمان شکن»، «گجسته ابالش»، «شهرستان‌های ایران و زند» و«هومن یسن» را از فارسی میانه ترجمه کرده است.

«مسخ» اثر «فرانتس کافکا» و «دیوار» اثر «ژان پل سارتر» را نیز از زبان فرانسه به فارسی برگردانده است.

تحقیق

«فواید گیاه‌خواری»، «ترانه‌های خیام»، «نیرنگستان»، «انسان و حیوان» و «فولکور یا فرهنگ توده» از نوشته‌های تحقیقی هدایت‌اند.

نمایشنامه

«مازیار» (با مجتبی مینوی)، «پروین دخترساسان» و «افسانه آفرینش.»

سفرنامه

سفرنامه مهم هدایت عنوانش «اصفهان نصف جهان» است که در چاپ‌های بعدی با نمایشنامه «پروین دخترساسان» یک جا به چاپ رسیده است.

گفته می‌شود که صادق هدایت نوشته‌های دیگری نیز داشته که پیش از اقدام به خودکشی در یک حالت بحرانی تمام آن‌ها را سوزانده است.

یکی از این کتاب‌ها، کتابی بوده است به نام «روی جاده نمناک» که گفته‌اند بعضی از دوستانش آن را جزو دست نوشته‌های هدایت دیده بودند.

هم‌چنین کتابی به نام «توپ مروارید» جزو آثار چاپ شده اوست که فقط یک بار در نسخه‌هایی محدود و با تغییر نام نویسنده به «هادی هدایت» در تهران چاپ شده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , 

۱ Comment


  1. عبیدسن خوزانی
    1

    برای آنکه با نوع میهن دوستی صادق هدایت بیشترآشنا شوید بدنیست به یکی ازسوده های وطنیه او که بزرگترین سروده اونام گرفته توجه فرمایید. او دراین اثربسیارمیهن پرستانه خود میفرماید:

    مینهنی داریم مانند خلا
    ما درآن همچون حسین درکربلا
    این نویسنده بسیارمیهن پرست درنوشته های خود ازایران باعنوان “سرزمین موروثی” یاد میکرد. یادش به خیر