Saturday, 18 July 2015
23 September 2020

«روایت روبه زوال دموکراسی»

2010 May 30

نجات بهرامی/ رادیو کوچه

آیا مردم و روشن‌فکران در ایران و برخی دیگر از نقاط جهان مشغول مبارزه برای هدف‌هایی هستند که اهمیت خود را در جهان کنونی از دست داده‌اند‌؟ آیا دموکراسی که زمانی کعبه آمال بسیاری از نخبگان در کشورهای جهان سوم بود، اکنون به یک روایت در حال زوال تبدیل شده است؟

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

یکی از انتقادهایی که  در سال‌های اخیر متوجه دموکراسی شده است‌، عدم کارکرد مفید و واقعی دموکراسی بدون وجود لیبرالیسم در کشورهای مختلف است‌. کسانی که از این زاویه بر دموکراسی می‌تازند‌، معتقدند که دموکراسی تنها یک روش حکومت کردن است که برای ایفای نقش مفید خود در عرصه سیاست و اجتماع نیازمند درجات مختلفی از وجود لیبرالیسم است‌. یکی از افرادی که این دیدگاه را بسط و گسترش داده است‌، «فرید زکریا» سردبیر نشریه معتبر «نیوزویک» است‌.

فرید زکریا

زکریا در نگاه به دموکراسی از سویی به گسترش و شیوع آن در گوشه و کنار جهان اشاره می‌کند و از سوی دیگر نگران وضعیت جوامعی است که در آن‌ها دموکراسی بدون وجود لیبرالیسم و قانو‌ن، تبدیل به ابزاری مشروعیت‌بخش برای حکومت‌های خودکامه و دیکتاتوری‌هایی شده است که دموکراسی را در انتخابات فرمایشی و نمایشی خویش خلاصه کرده‌اند. وی با مثال‌های فراوان از خاورمیانه‌، آمریکای جنوبی و آسیا سعی در القا این نکته مهم دارد که دموکراسی لزومن به حکومتی خوب و قانون‌مدار و طرف‌دار آزادی منجر نمی‌شود.

البته نباید به خاطر این مسئله حکم به تعطیلی همین انتخابات را داد اما اعتقاد به اولویت لیبرالیسم بر دموکراسی به ما این امکان را می‌دهد که از تبدیل دموکراسی به ابزاری مشروعیت‌بخش از سوی نظام‌های توتالیتر و استبدادی جلوگیری کنیم. (1)

اما به نظر می‌رسد که دموکراسی و یا حداقل گونه‌های مثله شده‌ای از آن در دنیای کنونی و نزد اکثر کشورها و حکومت‌ها پذیرفته شده است و آن‌چه که امروز دشمن جدید دموکراسی به شمار به می‌رود‌، نه حکومت‌های توتالیتر دیروز و دیکتاتوری‌های فاسد امروز ، بلکه رشد شگفت‌انگیز دانش و تکنولوژی بشری در زمینه‌های گوناگون است‌.

«فرانسیس فوکویاما» نظریه‌پرداز معروف آمریکایی و نویسنده کتاب «پایان تاریخ و واپسین انسان» چند سال قبل و در گفت‌وگویی که با «مایکل لدین» داشت‌، به شکلی تلویحی از نظریه پایان تاریخ خود عقب‌نشینی کرد و دلیل آن را نوآوری‌های شگفت‌انگیز علمی و تکنولوژیک عنوان کرد. و در این گفت‌وگو دلیل پیروزی غرب در جنگ سرد را ناکامی آرمان‌شهرهایی می‌داند که خواهان دگر‌گون کردن نوع بشر بودند و با نقل قولی از جفرسون می‌گوید‌، دموکراسی بر این فرضیه استوار است که همه برابر آفریده شده‌اند و تغییر سرشت انسان ناممکن و خطرناک است‌. وی آن‌گاه با اشاره به رشد علم در زمینه‌های مختلف می‌گوید‌: بی‌گمان کشفیات در زمینه ژنتیک تفاوت‌های بنیادین انسان‌ها را از لحاظ توانایی‌های فیزیکی و بهره هوشی اثبات کرده است‌. این کشفیات نشان‌گر نوعی نابرابری طبیعی است‌. با بیشتر شدن آگاهیمان در مورد کارکرد مغز امکان نظارت اجتماعی گسترده‌تر از آن‌چه تاکنون قادر به آن بودیم را به دست می‌آوریم‌. نتایج سیاسی این یافته‌ها را در نظر بیاورید. به سادگی می‌توان نتایج فجیعی را که این تکنولوژی‌ها در زمینه سیاسی به بار می‌آورند‌، درک کرد‌. (2)

فرانسیس فوکویاما

اما خبر داغی که سر و صدای زیادی به پا کرد، این بود که دانشمندان برای نخستین‌بار موفق به ایجاد شکل مصنوعی حیات شده‌اند. آن‌ها موفق شده‌اند یک باکتری مصنوعی بسازند. به راحتی می‌توان تصور کرد که این دستاورد عجیب در سال‌های آینده به مراتب بیش از کشفیات دیگر بر فضای روحی و روانی اندیش‌مندان و نخبگان تاثیر‌گذار خواهد بود و علوم انسانی و اجتماعی را دست خوش تحولات جدی خواهد کرد.

«به نوشته روزنامه گاردین، منتقدان از جمله گروه‌های مذهبی این تحقیقات را محکوم کرده و به خصوص یکی از گروه‌های منتقد می‌گوید که باکتری و اشکال دیگر حیات که با این روش خلق می‌شوند ممکن است به حیات وحش و محیط طبیعی گریخته و باعث فجایع زیست‌محیطی شوند. گروه دیگری از منتقدان نیز می‌گویند که این کشف دخالت در کار خداوند و خلقت است. نتایج این تحقیقات این هفته روی وب‌سایت مجله علمی نیچر منتشر شد.

دکتر «کریگ ونتر»، مسوول این پروژه، گفت: «این دستاورد هم از نظر علمی و هم از نظر فلسفی گامی بزرگ است. بدون هیچ تردیدی این کشف دیدگاه و تصور مرا از مفهوم حیات و چگونگی آن تغییر داده‌است.»
«جولیان ساوولسکو»، استاد رشته اخلاق در علوم تجربی از دانشگاه آکسفورد، در این‌باره می‌گوید: «کریگ ونتر با این کشف خود در را به سوی بنیانی‌ترین موضوع در تاریخ بشریت و احتمالن سرنوشت و آینده آن گشوده است. کار او صرفن کپی کردن شکل حیات به صورت مصنوعی نیست. او دارد به ایفای نقش خداوند نزدیک می‌شود و آن خلق حیات به شکل مصنوعی است که هیچ‌گاه به صورت طبیعی نمی‌توانسته وجود داشته باشد.»

پاورقی‌ها :

1- نظریات فرید زکریا در این مورد به تفصیل در کتاب « آینده آزادی-ترجمه امیر حسین نوروزی-انتشارات طرح نو» آمده است .

2- اطلاعات سیاسی – اقتصادی، شماره 175-176 صفحه 47

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , 

۱ Comment