Saturday, 18 July 2015
26 September 2020
نامه وسمقی پیرامون سنگ‌سار محمدی،

«اول آموزش بعد بازخواست»

2010 June 21

صدیقه وسمقی استاد دانشگاه و شاعر و نویسنده، پس از اطلاع از سنگ‌سار قریب‌الوقوع  سکینه محمدی نامه‌ای خطاب به محمد مصطفایی وکیل این زن بی‌پناه نوشت که متن کامل آن به نظر گرامی خوانندگان می‌رسد. این نامه امروز هم‌راه با نامه‌ای که در خصوص سنگ‌سار سکینه محمدی مرقوه نموده‌ام به دفتر آقای لاریجانی ریاست قوه قضاییه ارسال شد و قضات صادر‌کننده رای ارسال گردید.

به نام خدا

جناب آقای محمد مصطفایی

با سلام

مدارکی را که در رابطه با پرونده خانم سکینه محمدی آشتیانی ارسال کرده بودید مطالعه و مستندات آرا را ملاحظه نمودم. از آن‌جا که جان یک انسان محروم و فاقد امکانات اجتماعی لازم مورد تهدید قرار دارد، نگارنده لازم دیدم نکاتی را با توجه به آن‌چه در فقه اسلامی مورد نظر فقها بوده در رابطه با موضوع حاضر به اطلاع شما برساند. پیش از آن لازم است این نکته مهم مورد توجه قرار گیرد که محکوم پرونده انسانی است محروم که به گفته خویش به دلیل نیاز مالی اقدام به امور منافی عفت نموده است. چنین شخصی قبل از آن که از سوی نهاد حکومت مورد مجازات قرار گیرد باید مورد حمایت قرار می‌گرفت  تا زمینه ارتکاب جرم و فساد از بین رفته، آن‌گاه اگر باز مرتکب این امور گردید مجازات شود.این شیوه اخلاقی و انسانی انبیا و آموزه ادیان بوده است. چنان که قرائن و شواهد بسیاری در روایات وجود دارد حاکی از آن که ائمه (ع) مثلن درباره زناکار ارشاد می‌فرمودند که زمینه ارتکاب زنا از بین برود  و اما چنان که مستشاران اقلیت اظهار کرده‌اند متهمه، یک بار قبلن به اتهام همین جرم محکوم و مجازات شده است که این نکته‌ای است بسیار مهم و قابل توجه. به علاوه ادله اثبات جرم زنا که همانا بینه و اقرار با شرایط خاص است در پرونده وجود ندارد و احصان نیز احراز نشده است‌. بررسی آیات قرآن و روایات متعدد در این رابطه حاکی از آن است که شارع مقدس به‌ویژه در اثبات زنا سخت‌گیری نموده است.

در آیه پانزده سوره نسا ملاحظه می‌شود که حتا برای مجازات حبس در خانه برای زنان مرتکب فحشا که یه عقیده‌ی بسیاری، مقصود زنان محصنه هستند وجود چهار شاهد مورد تاکید است. در روایت مشهوری که در آن افرادی از سعدبن عباده، صحابه پیامبر سوال می‌کنند که اگر به خانه رفتی و زن خود را با مردی بیگانه یافتی چه می‌کنی و او پاسخ می‌دهد شمشیر می‌کشم و او را می‌کشم. چون این خبر به پیامبر می‌رسد می‌فرماید: «پس چهار شاهد چه می‌شود‌؟» سعد می‌گوید آیا حتا اگر با چشم خود دیده باشم نیاز به شهود دارد؟ پیامبر می‌فرماید بله و دلیل آن را چنین بیان می‌کند که خداوند می‌خواهد گناه مسلمان هنگامی که چهار شاهد برای آن وجود ندارد مستور و پوشیده بماند.

آیات و روایات حاکی از آن است که هدف، بازداشتن انسان‌ها از اعمال زشت و فراهم نمودن زمینه هدایت و رستگاری آنان است. نکته قابل توجه در رابطه با پرونده حاضر استناد به علم قضات، مستقل از طرق احراز علم است. در حالی که در هیچ یک از منابع فقهی علم قاضی در ردیف طرق اثبات جرم نیامده است.

مثلن طرق اثبات زنا بینه و اقرار است و احراز علم یا کشف حقیقت‌، مقصود قاضی از رسیدگی به پرونده است. علم قاضی طریق نیست، بلکه مقصد قاضی است که پشتوانه حکم و رای او قرار می‌گیرد. درباره علم قاضی در منابع فقهی از جمله جواهر‌الکلام و مسالک به طور مسبوط بحث شده. در این که مقصود از علم قاضی چیست و چگونه می‌توان به آن استناد نمود نظر واحدی وجود ندارد و تعابیر گوناگونی از آن شده است. مثلن این که قاضی نباید برخلاف علم خود حکم کند. و یا این‌که قاضی اگر با بینه و اقرار به علم نرسید نباید رای دهد. این موارد در جواهرالکلام آمده است و یا در مسالک موارد استثنا را در استفاده قاضی ازعلم خود برا ی صدور حکم بر شمرده است که یکی از آن‌ها این است که قاضی، خود در مقام یک شاهد باشد و شاهد دیگری (در جرمی که با دو شاهد ثابت می شود‌) به او ملحق گردد.

بیان برداشت‌های گوناگون از چگونگی استناد قاضی به علم خویش نشان دهنده آن است که با جزم و قطع نمی‌توان یک برداشت را از آن، مورد استناد قرار داد، به‌ویژه در جایی که دماء اعراض مردم مورد تهدید است. باید افزود که اگر علم قاضی مستقل از طریق اثبات جرم، مورد نظر باشد در این صورت هرکسی می‌تواند درک و فهم خود را علم تلقی کند در حالی که ممکن است علم نباشد باید افزود علم جزم و قطع است‌. اگر اسباب احراز جزم و قطعی در پرونده حاضر وجود داشت، بی‌تردید دو نفر از مستشاران محترم ادعا نمی‌کردند که دلایل اثبات جرم در پرونده وجود ندارد و معتقد به برائت متهمه نمی‌شدند. نکته مهم‌تر در این رابطه آن است که برخی فقها معتقدند فقط معصوم می‌تواند به علم خود دراین گونه امور استناد و بر آن اساس حکم کند به دلیل آن که او از خطا مصون است و دیگران جایزالخطا هستند و علم ایشان نمی‌تواند مستقل از طریق تحصیل علم، قابل توجه باشد.

در جواهرالکلام به نقل از نهایه مطلب مهمی در این رابطه آمده است که عینن جهت استحضار نقل می‌شود: «‌اذا شاهد الامام من یزنی او یشرب الخمر کان علیه ان یقیم الحد، ولا ینتظرمع مشاهدته قیام البینه و الاقرار و لیس ذلک لغیره بل هو مخصوص به، و غیره و ان شاهد یحتاج الی ان یقوم بینه او اقرار من الفاعل».(جواهر الکلام –ج40-ص91)

در این عبارات نیز مشاهده می‌شود که حتا علم امام معصوم برای قضاوت در مورد زنا مشاهده عین فعل بیان شده است و این موضوع مخصوص امام دانسته شده و اگر غیر او از قضات حتا عین فعل را مشاهده کرده باشند،‌ برای صدور حکم محتاج بینه و اقرارند. اقوال دیگری نیز درمیان فقها وجود دارد که آیا استناد به علم قاضی درمورد حقوق الناس است و یا شامل حقوق‌اله نیز می‌شود؟ مثلن درمسالک آمده است که در حدوداله جایز نیست قاضی به علم خود حکم کند، در حق‌الناس جایز نیست درحالی‌که برخی عکس این مطلب را ادعا کرده‌اند. نهایتن آن که در رابطه با علم قاضی و کیفیت استناد به آن یک سخن قطعی و جازم وجود ندارد که به آسانی بتوان آن را مستند صدور حکم، آن هم حکم سنگین رجم نمود. قدر متیقن آن است که بگوییم قاضی باید از طرق اثبات جرم به علم برسد و چنان‌چه برای او تحصیل علم نشود نباید مبادرت به صدور حکم کند و دیگر آن که قاضی نباید بر خلاف علم خود حکم کند.

با توجه به مباحث فراوانی که در این رابطه وجود دارد باید گفت احتیاط درباره نفوس و اعراض مردم اقتضا می‌کند که قاضی در این موارد به طرق معمول اثبات جرم و کشف حقیقت استناد نماید. در این‌جا جای این بحث نیست که اصولن رجم در مقابل آیات مربوط به مجازات زنا که در قرآن آمده چه جای‌گاهی دارد؟ بویژه آن که آیت‌اله خوئی در کتاب «البیان» معتقد است آیه 15 سوره نسا نسخ نشده است. چرا که آیات قرآن را نمی‌توان با خبر واحد نسخ کرد و در صورت قبول این مطلب که دقیق و صحیح است، اخبار رجم در تعارض با آیه قرآن قرار می‌گیرد. به این معنا که دلیل قرآنی حاکی از یک حکم و دلیل روایی حاکی از حکم دیگر در موضوع واحد است و شیخ انصاری چنین دو دلیلی را معارض یکدیگر می‌داند مسلمن در چنین صورتی دلیل قرآنی را باید پذیرفت. فارق از مطلب فوق الذکر که همگان اذعان دارند که اجرای حکم رجم در دنیای کنونی ناقض مصالح اسلام است.

این‌جانب به حسب وظیفه انسانی خود مطالب مذکور را به اجمال نگاشتم. امید است در نجات جان یک انسان و فراهم آمدن فرصتی دوباره برای زندگی و هدایت او به راه راست موثر افتد.

با احترام و آرزوی توفیق- صدیقه وسمقی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,