Saturday, 18 July 2015
01 October 2020
کافه‌مکس- مهمان، عبدالحمید معصومی

«روحانی نواندیش»

2010 June 22

رادیو کوچه

«آیت‌اله عبدالحمید معصومی تهرانی»، به سال 1354 شمسی علوم دینی و ادبیات عرب را نزد «آیت‌اله سید ابوالفضل نایینی» آغاز کرد و سپس از اساتیدی هم‌چون: احدی، انصاری سبط‌الشیخ، حسن سعید، داوودی، جعفری اراکی، کاهوند بروجردی و آیت‌اله سیداحمد خوانساری و… استفاده‌های کافی برد. دقت نظر علمی و ظرافت موشکافانه‌ی او در متون دینی باعث شد تا مورد توجه مراجعی چون خویی، گلپایگانی و مرعشی نجفی قرار گرفته و از موثقین به شمار آید.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آیت‌اله معصومی تهرانی ضمن تسلط به عقاید و آرا‌ی فرق اسلامی، یکی از نادرترین عالمان مسلمانی است که به عقاید و آرا‌ی ادیان مسیحی و یهودی تسلط کافی داشته، به زبان اصلی کتاب مقدس نیز آشنایی دارد. مباحث علمی و به دور از تعصبات فرقه‌ای در خصوص مبانی فقهی و مذهبی باعث شده تا علمای ادیان از او به عنوان شخصیتی فراقشری و مذهبی یاد کرده با لحنی احترام‌آمیز سخن برانند.

او در کنار تحصیل علوم دینی به فرا‌گیری هنر خوش‌نویسی و نگارگری در نزد استاد کشفی و استاد مجدالکتاب پرداخت، زیرا معتقد بود که روحانی می‌بایست برای امرار معاش خود صنعت یا هنری را بیاموزد و از آن راه معاش خود را کسب کند. او تا کنون آثار هنری مختلفی را خلق کرده و شاگردان بسیاری را در رشته‌های خوش‌نویسی و به خصوص نگارگری پرورش داده است. برخی از آثار آیت‌اله معصومی تهرانی در تعدادی از موزه‌های ایران و گالری‌های شخصی در داخل و خارج ایران قرار دارد و یکی از پرارزش‌ترین اثر او  نیز هم‌اینک در کتاب‌خانه کنگره آمریکا نگه‌داری می‌شود.

آیت‌اله عبدالحمید معصومی تهرانی از روحانیون نواندیشی است که جسارت فراوانی در بیان نظرات جدید خود در حوزه‌های مختلف دینی و اجتماعی دارد. او تا به حال سه بار توسط  نیروهای امنیتی حکومت جمهوری اسلامی بازداشت شده و در آخرین دفعه به مدت 4 ماه را در زندان اوین گذرانده است که سه ماه آن در بند 240 و یک ماه آن در بند 209 زندان اوین بوده است.

مصاحبه‌ای که در زیر می‌خوانید به بهانه خوش‌نویسی و تذهیب سه کتاب تورات، انجیل و زبور توسط این روحانی نواندیش مسلمان است که موجبات برخوردهایی را با او توسط دادسرای ویژه روحانیت فراهم آورده است. در کنار مباحث مربوط به کتب خوش‌نویسی شده سعی شده است در این مصاحبه در باب‌های مختلف دینی و نظرات جدید او با این روحانی نواندیش گفت‌وگو شود.

بر اساس دانسته‌های ما، شما به عنوان یک روحانی شیعه، سه کتاب تورات، زبور و انجیل را خوش‌نویسی و تذهیب کردهاید. سوال این است که شما به عنوان یک روحانی مجتهد شیعه به چه انگیزه‌ای دست به چنین کاری زده‌اید؟

با سلام به شما و خوانندگانتان. در اواخر قرن بیستم، جهان بشری شاهد ظهور نوعی افراط‌گرایی‌ اسلامی بود که اعمال و رفتارشان حیرت جوامع انسانی را برانگیخت. قطعن قربانی‌ آن رفتارها پیش از هر چیز خود اسلام بود و هست. رفتاری را که طالبان با مردم افغانستان می‌کردند، تاثیر سویی بر دیگران می‌گذاشت. زمانی که طالبان تندیس‌های بودا در استان بامیان را به توپ بست، بنده شک نکردم که این تفکر بدوی جوامع جهانی را دچار مصیبت خواهد کرد. از این رو به  فکر افتادم تا کاری نمادین انجام دهم؛  بلکه بتوانم آن خشونت ن‌معقول، که در اذهان جوامع بشری از تفکرات اسلامی نقش می‌بندد را تا حدودی مرتفع کنم. از این رو به خوش‌نویسی کتاب تورات که کتاب مقدس یهودیان و مسیحیان است همت گماشتم و پس از اتمام، آن را تقدیم به تمامی جوامع یهودی و مسیحی کردم.

ولی شما غیر از کتاب تورات، کتاب زبور و انجیل را هم خوش‌نویسی کرده‌اید، آن کتب را به چه منظوری خوش‌نویسی کردید؟

بله درست است. بعد از کتاب تورات کتاب زبور حضرت داوود را خوش‌نویسی کردم. علتی که خوش‌نویسی کتاب زبور را آغاز کردم به چند دلیل برمی‌گردد که نمی‌شود به تمامی آن‌ها در این‌جا پرداخت. پس از اتمام کتاب تورات و ارایه‌ی آن، اگرچه ما با استقبال بسیاری از اهل فرهنگ و هنر روبه‌رو شدیم؛ اما متاسفانه اهل سیاست نه‌تنها استقبال چندانی از آن نکرد بلکه باعث گرفتاری ما شد. از تطمیع دومیلیون دلاری بگیرید تا تهدید و تکفیر و فحاشی. بدین منظور که ما آن کتاب را یا خودمان نابود کنیم یا بدهیم نابودش کنند. به همین جهت مجبور شدم محل کارم را تغییر دهم و همین رفتارها برایم اثبات کرد که بر روی جای درستی انگشت گذاشته‌ام که تا این حد برخی را آشفته کرده است.

اتفاقن هشت ماه پس از اتمام کتاب تورات حملات انتحاری به نیویورک واقع شد. همان زمان ما قصد کردیم که کتاب تورات که مشتمل بر پنچ کتاب است را به پنج جلد تقسیم کنیم و هر جلد را به یک مرکز فرهنگی یا دینی تحویل دهیم. اما با توجه به حجم سنگین کتاب دیدیم این کار امکان‌پذیر نیست. برای همین خوش‌نویسی کتاب زبور را آغاز کردم که از نظر اعتبار دینی در بین یهودیان و مسیحیان کم‌تر از تورات نیست و حجم آن سبک‌تر است. کتاب انجیل با آن‌که در همین راستای احترام به عقاید گوناگون است اما یک اثر منحصر به فرد هنری است که مشابهه‌ای نخواهد داشت و چون هنوز تمام نشده اجازه بدهید صحبتی در موردش نکنم.

کتاب زبور در چه تاریخی اتمام یافت و آن را چه کار کردید؟

کتاب زبور در تاریخ 25 تیر ماه 1383 تمام شد و آن را به عنوان نمادی از احترام به پیروان ادیان مختلف، به تمامی بازماندگان قربانیان عملیات‌های تروریستی در سراسر دنیا به خصوص بازماندگان حملات 11 سپتامبر تقدیم کردیم و یکی از شاگردانم که تذهیب آن را نیز به عهده داشت کتاب را به سفارت آمریکا در آنکارا تحویل داد.

لطف می‌کنید مشخصاتی از این کتاب‌ها بدهید که مثلن چند ورق است؟ اندازه‌های آن‌ها چیست؟ و …

قطع کتاب تورات 44×57 است و 590 صفحه است که تمامی صفحات آن تزیین شده و طلاکاری شده. طلایی که در کتاب تورات به کار رفته 15000 ورق طلای 24عیار است و به زبان فارسی است. قطع کتاب زبور  35×25 است با 570 صفحه که آن نیز تمامی صفحاتش تزیین شده و طلاکاری شده است این کتاب به دو زبان فارسی و عبری خوش‌نویسی شده است. مقدار طلایی هم که در کتاب زبور به کار رفته 5000 ورق طلای 24 عیار بوده است. کتاب انجیل هم قطعش 34×24 است و به زبان انگلیسی نوشته می‌شود.

آقای معصومی مبنایی که شما بر اساس آن چنین کاری کرده‌اید پیوند بین ادیان بوده است‌. درباره مبانی این پیوند و این‌که این پیوند و هم‌راهی بین ادیان را چگونه می‌بینید؟

ببینید منظور ما از خلق چنین آثاری صرفن پیوند بین ادیان نبوده. هر چند که در نهایت پیامش پیوستن پیروان ادیان به یکدیگر است. اما پیام اصلی آن شامل ترک تعصبات ملی و نژادی و دینی؛ احترام و ارج نهادن به انسان و انسانیت، صرف نظر از گرایشات اعتقادی و دینی و تابعیت‌های ملی و نژادی؛ زندگی مسالمت‌آمیز، دوستانه و محترمانه‌ی جوامع بشری با وجود اختلافات اعتقادی و فکری؛ توجه به مشترکات انسانی و دوری از مطلق‌گرایی‌ها و مطلق‌تراشی‌های عقیدتی و فرهنگی و ملی و نژادی؛ پیروی از کتب آسمانی و عدم پیروی از خرافات و موهومات و بدعت‌ها و خرافه‌پردازان و موهوم‌تراشان و بدعت‌گذاران و دکان‌داران زر و زور و تزویر؛ حرکت به سوی صلح پایدار جهانی، هم‌زیستی، نوع‌دوستی، و اجتناب از تعدی، تجاوز، جنگ و خون‌ریزی و هم‌نوع‌کشی، به خصوص با حربه‌های دینی و نژادی و فرهنگی و ملی؛ و ایجاد دنیایی توحیدی که خداوند و خالقش به انسان تنها به خاطر انسانیتش بر او ارج می‌گذارد نه به خاطر نژاد یا نوع عبادتش است.

دوست دارم به این نکته توجه کامل داشته باشید که خوش‌نویس و مذهب این کتب نه‌تنها یک مسلمان است بلکه یک فرد حوزوی است. اگر بنده قرار بود که مانند بسیاری متعصبانه و مطلق‌گرایانه با مسایل برخورد کنم قطعن چنین آثاری خلق نمی‌شد. این آثار، نشانه‌ای است از صلح‌طلبی، منطق‌گرایی، انسان‌دوستی و فرهنگ غنی‌ ایرانی. در چنان فضایی است که آدمی می‌تواند به آن آرامشی که همیشه به دنبالش بوده برسد.

با این توصیف نظرتان در ارتباط با کتب ادیان قبلی مانند تورات و زبور و انجیل چیست؟ آیا مانند دیدگاه سنتی آن‌ها را محرف می‌دانید یا نه؟

خیر بنده آن کتب را محرف نمی‌دانم و دلایلش را هم در مباحث مختلف ذکر کرده‌ام که هم در سایتم و هم در وبلاگ گروه تبلیغی صلح موجود است و طالبینش می‌توانند به‌ آن رجوع کنند.

اما کسانی که به محرف بودن این کتب معتقدند نیز دلایل زیادی مبنی بر محرف بودن آن‌ها ارایه می‌کنند.

بله این یک امر طبیعی است و اشکالی هم ندارد. منتها باید دید که آن دلایل و براهین تا چه حد با واقعیت مطابقت دارد و این امر نیز تنها در یک فضای آزاد و منصفانه، با بحث و مباحثه مشخص می‌شود. بنده فقط یکی از دلایلی که برای اثبات محرف بودن تورات ارایه می‌کنند را عرض می‌کنم و سپس قضاوت را به دیگران می‌سپارم. معتقدین به محرف بودن تورات می‌گویند که این کتاب، توراتی نیست که موسا آورده بود. زیرا در آن به گونه‌ای سخن رفته که گویی فرد ثالثی آن را نوشته است مانند این‌که می‌گوید خداوند به موسا گفت یا موسا به خداوند گفت.

هم‌چنین، بعد از مرگ موسا نیز در آن آمده. خب این آقایان به این نکته توجه ندارند که کسی مدعی نیست که این کتاب را موسا قلم دست گرفته و نوشته است. تورات به زبان عبری یعنی «شریعت». وقتی می‌گویم تورات موسی یعنی شریعت موسا؛ به معنای دیگر کتاب تورات دربردارنده‌ی شریعت موسا است نه این‌که آن کتاب نوشته موسا است. این تعریف هم در مورد تورات مکتوب صادق است و هم تورات شفاهی.

آقای معصومی؛ بعد از این‌که کتاب زبور را توسط شاگردتان به آمریکا هدیه دادید و در اطلاعیهای به آگاهی عموم رساندید، آیا واکنشی را از طرف رسانه‌ها دیدید؟ رسانه‌های داخلی یا خارجی.

رسانه‌های داخلی‌ که از روز اول ساکت بودند و کسی صحبتی و حرفی نزد. ولی خارجی را اطلاعی ندارم چون من امکانات اطلاع‌گیری را نداشتم.

لطفن در مورد برخوردهایی که در ارتباط با این کار با شما صورت گرفته بگویید. در واقع فکر می‌کنید حاکمیت چرا با شما به دلیل نگارش و تذهیب کتب تورات و زبور و انجیل، برخورد کرده است؟ نقطه درگیری این کار با حاکمیت از دیدگاه شما چیست؟

ببینید این‌ها که هیچ وقت چنین چیزی را عنوان نمی‌کنند و نمی‌پذیرند که به خاطر خوش‌نویسی این کتب با شما برخورد کرده‌ایم. همیشه یک اتهام پوششی را به فراخور شخص مطرح می‌کنند. البته در بسیاری از موارد آن اتهامات پوششی، به قول طلبه‌ها خیلی لایتچسبک است. خوشبختانه این موارد دیگر برای همه اظهر من الشمس شده و لزومی به توضیح نیست. ما از وقتی که اطلاعیه‌ی نگارش تورات را منتشر کردیم مصیبتمان آغاز شد.

اما علت مخالفت آقایان با این کار چیست؟ باید از خودشان سوال کنید. ما بحثمان در راستای احترام به عقاید و افکار، ارج نهادن به انسان و انسانیت و ارزش‌مند دانستن حیات بشری بوده و هست. حتمن آقایان با این قسمت مشکل دارند که برخورد نامهربانانه می‌کنند. بالاخره این کتب مورد اعتقاد مسیحیان و یهودیان جهان است و پیامش نیز در نهایت صلح‌طلبی و زندگی مسالمت‌آمیز جوامع بشری بر اساس احترام به اختلاف تفکر و عقیده است. بنابراین وقتی می‌گویند این کار شما به مصلحت نیست تنها معنایش این است که ما معتقد به صلح و زندگی مسالمت‌آمیز، حتا با اهل کتابی که در قرآنمان به‌ آن اشاره شده نیستیم.

آقای معصومی شما از جنبه‌ی هنریتان، یک محقق و پژوهش‌گر دینی هستید و مسایل جدیدی را در حوزه‌های مذهبی مطرح کرده‌اید که خلاف نظر قاطبه فقها و دانشمندان فقه سنتی است. لطفن در مورد آن‌ها و این‌که چه مواردی بوده و نظر شما در این ارتباط چه بوده صحبت کنید.

به تصورم مسایلی را که بنده مطرح کرده‌ام اصلن جدید نیست و ممکن است در گذشته شخصیت‌های مختلف مذهبی در حول آن، مباحثی را طرح کرده باشند. منتها به قدری گرد و غبار زمان بر روی افکار آن نشسته که وقتی کسی در موردش صحبت می‌کند این تصور ایجاد می‌شود که مبحث جدیدی است. جدای از این، من هیچ‌گاه نظراتم را مطلق نکرده‌ام که حرف اول و آخر را می‌زنم. بلکه برعکس گفته‌ام که ممکن است اشتباهی هم کرده باشم. دیگران هم باید بر روی آن کار کنند و مورد بررسی قرار دهند. زیرا متوجه شده‌ام که بیش‌ترین مصیبت‌هایی که جوامع بشری در دوران مختلف به آن دچار شده‌اند از مطلق‌گرایی‌ها به وجود آمده. به هر روی بیش‌تر فعالیت‌های تحقیقی‌ام حول تاریخ ادیان و افکار و عقاید و نظرات دینی بوده است که مطرح کردن همه آن‌ها اکنون امکان‌پذیر نیست. اما اگر دوستان بخواهند می‌توانند به وب‌لاگ گروه تبلیغی صلح به آدرس peacefaith.blogspot.com  مراجعه کنند که برخی از مباحث در آن‌جا موجود است.

آقای معصومی به عنوان آخرین سوالی که خود بنده دارم. آیت‌اله مصباح یزدی در جایی گفته‌اند که یهودی‌ها از ابتدا با اسلام دشمن بودند. نظر شما در مورد چنین حرفی چیست؟

ببینید در یک فضای آزاد، هر کسی می‌تواند نظرات خود را بگوید. منتها تا چه مقدار آن نظر درست باشد قابل بحث و بررسی است. ایشان نظر خودشان را گفته‌اند که در تاریخ ملل تازگی هم ندارد؛ چه دلیلی دارد که نسبت به این‌گونه نظرات حساسیت به خرج دهیم. بنده شخصن گفته ایشان را قبول ندارم و به شوخی بیشتر شبیه است تا یک نظر عالمانه. اتفاقن فکر می‌کنم آن مقدار ضربه‌ای که اسلام از جانب خود مسلمانان خورده بسیار بیش‌تر از غیر است.

آقای معصومی بحث یا حرف آخری اگر هست در خدمتتان هستیم.

من امیدوارم دوستان و عزیزانی که دلشان برای مردم و کشور می‌سوزد مقداری بیشتر به کارهای نمادین توجه بکنند. متاسفانه ما در کارهای نمادین ضعیفیم و معانی و مفاهیم  و تاثیرات کارهای نمادین را آن‌طور که باید و شاید درک نمی‌کنیم. گاهی با یک اقدام نمادین می‌توان بیش از هزاران صفحه کتاب یا جلسه سخن‌رانی بر دیگران تاثیر گذاشت. نکته‌ای که ما به آن توجه‌ای نداریم و همیشه سعی می‌کنیم با گفتار، دیگران را تحت تاثیر قرار دهیم.

در این‌جا از این فرصت استفاده می‌کنم و مجددن عرض می‌کنم که  بنده تنها خلق کننده این کتب به عنوان یک اثر منحصر به فرد هنری و نمادین بوده‌ام. اما در واقع این کتب متعلق به جامعه‌ی بشری است و نشان‌گر صلح‌طلبی، انسان‌دوستی و ارزش‌مند دانستن حیات بشری و هم‌چنین محترم دانستن عقاید و افکار گوناگون از سوی ایرانیان است که سابقه‌ی روشنی در تاریخ این سرزمین دارد.

هم‌چنین لازم می‌دانم که از زحمات دوست و هم‌کار هنرمندم جناب آقای مهدی بهمن کمال تشکر را بنامیم که از ابتدا در تمام مراحل هم‌یاری‌ام کرد و تذهیب این کتب را به عهده داشت و به همین جهت نیز در گرفتاری اخیرم به بازجویی کشیده شد و مورد اذیت و آزار قرار گرفت. همین برخورد آقایان با ایشان نشان می‌دهد که درد این‌ها، تنها نگارش و تزیین آن کتب بوده و بقیه اتهام‌ها صرفن پوششی است؛ والا آقای مهدی بهمن تنها یک هنرمند صرف بوده است. امیدوارم شاهد روزی باشیم که ابنای بشر بدون در نظر گرفتن عقاید و افکارشان در کنار هم زندگی مسالمت‌آمیزی داشته باشند. موفق باشید.

منابع :

1-      http://www.aftabnews.ir/vdchqknw.23nxmdftt2.html

2-      http://www.amasumi.net/

3-      گفت‌وگو با عبدالحمید معصومی تهرانی، پس از برگزاری دادگاه رسیدگی به اتهامات وی

http://chrr.us/spip.php?article7885

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,