Saturday, 18 July 2015
22 September 2020
سال‌روز کشته شدن «میرزا شیرازی»

«روزنگاشت/ای خاک، ما برای تو کشته شدیم»

2010 June 24

محبوبه / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

امروز سوم تیرماه برابر با بیست و چهارم ژوین و مصادف با سال‌روز کشته‌شدن «میرزاجهانگیرخان شیرازی» است او یکی از مبارزین سرسخت مشروطیت بود. وی که به‌واسطه مدیریت روزنامه معروف  «صوراسرافیل» به همین نام مشهور شده بود، در سال 1287 خورشیدی به دستور محمدعلی شاه و در سن 34 سالگی اعدام شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«میرزا جهانگیرخان شیرازی» معروف به «جهانگیرخان صوراسرافیل»  در سال 1253 خورشیدی در خانواده‌ای بی‌بضاعت در شیراز زاده شد. در کودکی پدر خود «آقارجب‌علی» را از دست داد و سرپرستی او را عمه و جده اش بر عهده گرفتند.

جهانگیرخان تحصیلات مقدماتی را در مکتب خانه‌های شیراز گذراند و در 19 سالگی به تهران آمد و در مدرسه «دارالفنون» به تحصیل علوم جدید پرداخت و هنگامی که زمزمه‌ی مشروطه در تهران شنیده شد تحصیلاتش را در دارالفنون تمام کرد و به انجمن‌های مخفی مشروطه خواهان پیوست.

میرزا جهانگیر‌خان با سرمایه «میرزا قاسم‌خان تبریزی» که از وابستگان دربار «مظفرالدین شاه» و «محمدعلی شاه» بود و هم‌کاری «میرزا علی‌اکبرخان قزوینی» (دهخدا) روزنامه‌ای موسوم به «صور اسرافیل» ایجاد کرد.

وقتی که نام میرزا قاسم‌خان تبریزی، در زیر نام جهانگیرخان قرار گرفت با استفاده از نفوذ او، جهانگیرخان به اتفاق «علی‌اکبر‌خان دهخدا» مقاله‌هایی کوبنده‌ بر ضد استبداد محمد‌علی‌شاهی می‌نوشتند.

«علی‌اصغرخان شمیم» مورخ معاصر درباره‌ی میرزا جهانگیرخان و نشریه صوراسرافیل چنین می‌نویسد:

صوراسرافیل یکی از برجسته‌ترین نشریه‌های دوران مشروطه بود که میرزا جهانگیرخان در دو جبهه با محمدعلی شاه و روحانیون ضد مشروطه مبارزه می‌کرد، این نشریه هفته‌ای یک‌بار منتشر می‌شد.

نخستین شماره ی صوراسرافیل در پنج شنبه 17 ربیع الثانی 1325 هجری قمری و آخرین شماره‌ی آن که در حقیقت سی‌و‌دومین شماره محسوب می‌شد ، در 21 جمادی الاول 1326 هجری سه روز پیش از بمباران مجلس شورای ملی و چهار روز قبل از اعدام میرزا جهانگیرخان شیرازی منتشر شد.

این روزنامه در هشت صفحه و به قطع وزیری و با چاپ سربی در چاپ‌خانه سنگی «پارسیان» به طبع می رسید. سر لوحه‌ی روزنامه‌ی صوراسرافیل به خط نسخ درشت نوشته می‌شد و با خط ریز کلمه‌ی صوراسرافیل، که تصویر فرشته‌ی آزادی بود که در صور می‌دمید و گروهی او را به یکدیگر نشان می‌دادند و در بالا و پایین آن دو آیه از قرآن کریم از سوره‌ی «یس»  و «مومنون» نوشته شده بود.

به دلیل مقالات افشاگرانه‌ی جهانگیرخان و مطالب کوبنده‌ای که دهخدا به صورت فکاهی می‌نوشت شماره‌ی 14، سال اول این روزنامه مدتی توقیف شد و شماره‌ی پانزدهم آن بعد از یک ماه و نیم مجدد چاپ شد.

صوراسرافیل نوک تیز حمله‌ی خود را با رد کردن «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» آغاز کرد و هفته‌ای نبود که مقاله‌ای درباره‌ی حاکم شهری یا یکی از عناصر حکومت در روزنامه ننویسد. علاوه بر آن در روزنامه صوراسرافیل هر حادثه و پیش‌آمدی را دستاویز قرار می‌داد و فساد سلطنتی، بی شرمی و خیانت رجال دولت، ظلم و ستم اغنیا، مالکان و ریاکاری بعضی روحانیون را به باد استیضاح می‌گرفت.

میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل در روزنامه‌اش به کمک «قزاقان روسیه» دست به کودتا زد و در همان زمان که «مشیر السلطنه» نخست وزیر مشروطه بود، مجلس به دستور محمد‌علی شاه و توسط لیاخوف گلوله باران شد، در این جریان عده‌ای از نمایندگان مجلس و آزادی‌خواهان و مدیران جراید، از جمله میرزا جهانگیرخان شیرازی و «ملک المتکلمین» از وعاظ و خطبای مشهور  به دستور محمد‌علی شاه دستگیر و محاکمه شدند.

رییس دادگاه «محسن صدرالاشراف» بود که با نهایت بی‌رحمی و برای خوش آیند محمد علی شاه در بازجویی به دستگیر شدگان بسیار سخت گرفت و بالاخره در سوم تیر ماه 1287 خورشیدی میرزا جهانگیرخان که 34 سال سن داشت هم‌راه با ملک المتکلمین و «سلطان‌العلمای خراسانی» مدیر  روزنامه «روح القدس» اعدام شدند. اجسادشان را در خندقی پشت باغ‌شاه پنهان کردند، اما چند روز بعد به همت یکی از آزادی‌خواهان پیکر آن‌ها به خاک سپرده شد.

گفته شده: جهانگیرخان صوراسرافیل هنگام طناب انداختن به دور گردنش گفته:  «زنده باد مشروطه» و اشاره به زمین کرده و گفته:  «ای خاک ، ما برای تو کشته شدیم»

بعد از کودتای محمدعلی شاه و قتل میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل،  علی‌اکبر دهخدا  به کمک «ابوالحسن خان معاضد السلطنه پیرنیا»، از کشور خارج شد و خود را به کشور سویس رسانید و در آن‌جا روزنامه‌ای منتشر ساخت.

منبع‌ها:

راسخون

ویکی‌پدیا

و با تشکر از دکتر محمدرضا بیگدلی

`

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,