Saturday, 18 July 2015
18 September 2020

«یادتان هست؛ ژاله خون شد»

2009 September 08

20090908-17 shahrivar-koocheh

سروش / رادیو کوچه

souroosh@radiokoocheh.com

روز 17 شهریور ماه سال 57 معترضان به  حکومت وقت ایران برای تظاهرات در میدان ژاله تهران جمع شدند اما به دستورفرماندهی نظامی، نیروهای ارتش‌شاهنشاهی همه‌ی آن‌ها رابه گلوله بستند. استنباط مردم در آن زمان از این واقعه کشته شدن بیش از هزاران نفر بود اما سال‌ها بعد مشخص شد تعداد کشته‌شدگان حدود 90 نفر بوده است.

پیش از آن در 28 مرداد ۱۳۵۷ شب هنگام در سینما رکس آبادان مردم  در حال تماشای فیلم گوزنها بودند که سینما دچار حریق گردید. اکثریت قریب به اتفاق افراد حاضر در سینما زنده در آتش سوختند. به گفته‌ی بعضی از مسوولان قبل و بعد از انقلاب تحقیقاتی که درباره‌ی علت آتش‌سوزی انجام شد حاکی از عمدی بودن حریق بود.

تنها چندروز پس از واقعه‌ی آتش‌سوزی سینما رکس، دولت جمشید آموزگار که با شعار دولت فضای باز سیاسی روی کار آمده‌بود، مجبور به استعفا شدند و در روز ۴ شهریور، شاه ایران از جعفر شریف امامی که فرزند روحانی و رییس مجلس سنا بود و به برخی مخالفت‌ها با دولت هویدا مشهور بود، دستور داد تا دولتی با شعار آشتی ملی تشکیل دهد.

اندکی بعد و در روز سیزدهم شهریور، راهپیمایی بزرگ عید فطر در تپه‌های قیطریه تهران، تبدیل به تظاهرات بر ضد حکومت شاهنشاهی شد. به دنبال این تظاهرات، ناآرامی‌های دیگری نیز تا روز شانزدهم شهریور به وقوع پیوست.

دعوت کننده اصلی راهپیمایی روز هفدهم شهریور روحانی‌ای بود به نام آقا شیخ یحیی نوری. این فرد از مبارزین برضد نظام شاهنشاهی بود که به صورت انفرادی عمل می‌نمود و ساکن اطراف میدان ژاله بود. از اولین ساعات صبح روز جمعه هفده شهریور ماه، مردم برای شرکت در راهپیمایی و نماز جمعه به امامت وی راهی میدان ژاله گردیدند. غافل از آنکه از ساعت ۶ صبح، حکومت نظامی توسط فرماندار تهران ارتشبد غلامعلی اویسی اعلام و درحال اجراست و اجتماع بیش از سه نفر ممنوع بود. اعلام دیرهنگام حکومت نظامی (ساعت ۶ صبح همان‌روز) از دلایل شلوغی این تظاهرات بود.

بنا به گفته برخی از فعالین مبارز و مخالف با دولت شاه پهلوی این روز و این واقعه در میان وقایع سال آخر حکومت از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بود

فرماندهان نظامی ابتدا چندبار با بلندگو از مردم خواستند که متفرق شوند و وقتی با بی‌تفاوتی مردم روبه‌رو شدند، به سوی آنان آتش گشودند. گلوله‌باران توسط نظامیان، برای چند دقیقه بیشتر طول نکشید به طوری  که خبرنگارانی که ساعتی بعد از حادثه به محل رسیدند، فقط با ماشین‌های آب‌پاشی روبه‌رو شدند که مشغول شست‌وشوی خیابان‌ها بودند.

مشاور امنیت ملی آمریکا، زبیگنیف برژینسکی، طی اظهار نظری درباره‌ی این رویداد گفت: «واقعه میدان ژاله چنان خونین و مرگ‏بار بود که کشمکش‏های گذشته میان دولت و مخالفان را از یاد برد. این واقعه‌ی پایان شورش‏های پراکنده و مقطعی و آغاز انقلاب واقعی بود.

فرمانداری نظامی تهران آمار ۸۷ کشته و ۲۵۰ مجروح را تایید نمود. اما مخالفان حکومت، اعلان داشتند که در این روز بیش از ۴۰۰۰ نفر کشته شده‌اند و تعداد کسانی که تنها در میدان ژاله جان باخته‌اند ۵۰۰ نفر است. به نظر میرسد که تعداد واقعی کشته شدگان رقمی بین ۵۰۰ تا ۹۰۰ نفر باشد، با این حال آمارهای متفاوتی هم کم‌تر از این تعداد و هم بیشتر از این، ارایه شده است.

آیت‌الله خمینی فردای هفدهم شهریور، با ارسال پیامی به مردم ایران، ضمن ابراز هم دردی با ملت، این اقدام را کشتار وحشیانه خواند و دولت آشتی ملی را دولتی تحمیلی و غیر قانونی اعلام کرد.

هفده شهریور با نام های جمعه‌ی سیاه و جمعه‌ی خونین نیز در ادبیات انقلاب اسلامی شناخته شده‌است. سران جمهوری اسلامی ایران این روز را «یوم‌الله» به معنی «روز خدا» نام‌گذاری کرده‌اند.

در ایران  به همین مناسبت نام میدان ژاله به میدان شهدا تغییر یافت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|