Saturday, 18 July 2015
27 September 2020
به بهانه سال‌روز مرگ «محمد ولی‌خان تنکابنی»

«روزنگاشت/ شکست سپه‌سالاراعظم»

2010 July 18

محبوبه / رادیوکوچه

‌mahboobeh@koochehmail.com

امروز بیست و هفتم تیر برابر با سال‌روز درگذشت «محمد ولی‌خان تنکابنی» معروف به «سپه‌سالار» سیاست‌مردی  که پنج دوره رییس‌الوزرای ایران بود او متولد سال 1264 خورشیدی بود.  در دوران جنبش مشروطه به «سپه‌دار اعظم» ملقب شد و یکی از دو فاتح معروف تهران در جریات انقلاب مشروطه بود که در سن 80 سالگی خودکشی کرد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«محمدولی‌خان خلعتبری» معروف به «سپه‌دار تنکابنی» در حدود سال 1225 خورشیدی در یکی از روستاهای اطراف «تنکابن» به دنیا آمد وی پسر «حبیب‌اله خان سردار» و نوه «محمد ولی‌خان ساعدالدوله» از سرداران «محمدشاه قاجار» در محاصره «هرات» بود.

محمدولی پس از فراگیری دروس ابتدایی، در دوازده سالگی به تهران آمد و وارد خدمت نظام شد و در زمان صدارت «میرزا حسین‌خان سپه‌سالار»، از او درجه سرتیپی گرفت و در همان زمان که ترکمن‌ها در شمال ایران آشوب کرده بودند او مامور برقراری امنیت در آن‌جا شد و آن‌ها را شکست داد و ناصرالدین شاه به پاس شایستگی‌اش، به او لقب «نصرالسلطنه» داد.

سپس وی امیر «تومان» و حاکم «استرآباد» شد و پس از مدتی به تهران بازگشت و اداره امور ضراب‌خانه را بر عهده گرفت و بعد از چندی حاکم گیلان شد و در چهار سال حکومت خود در آن‌جا خدمات رفاهی و آبادانی گسترده‌ای انجام داد.

بعداز حاکمی در گیلان، والی آذربایجان شد و پس از یک سال به تهران بازگشت و امتیاز اداره تلگراف‌خانه به او واگذار شد او هم زمان فرماندهی نیروهای نظامی مازندران و گیلان و قزوین را نیز به عهده داشت. در این سال از طرف «مظفرالدین شاه» لقب «سپه‌دار اعظم» را دریافت کرد.

در دوران استبداد صغیر آزادی‌خواهان گیلان به‌دلیل این‌که وی فنون نظامی را می‌دانست و با محمد علی شاه هم اختلاف داشت او را به‌عنوان رهبر برای فتح تهران برگزیدند و او در آن‌جا «انجمن عدالت» را تشکیل داد و پس از فتح پایتخت و خلع پادشاه، شخص اول ایران شد و پس از مدتی «صدراعظم احمدشاه» شد و هم‌زمان ریاست وزرا و وزارت جنگ را بر عهده داشت.

سپه‌دار تنکابنی پس از سه بار نخست‏وزیری و در حالی که لقب «سپه‌سالار اعظم» را هم داشت، مدتی والی آذربایجان بود تا این‌که در کودتای اسفند 1299 خورشیدی در زمره توقیف شدگان قرار گرفت و مدتی را در زندان گذراند.

پس از به حکومت رسیدن رضاشاه، او برای تصرف املاک مرغوب مازندران و گیلان، به‌ویژه املاک تنکابنی کوشید اما تنکابنی حاضر نشده بود که املاک را از دست بدهد. در این اثنا پسر او، «سرهنگ علی‌اصغر ساعدالدوله» که آجودان سردارسپه بود، در شکارگاه لشکرک به طرز مشکوکی درگذشت. این حادثه تنکابنی را دست‌خوش تالمات بسیاری کرد.

و او چون عرصه را بر خود تنگ دید در 27 تیر 1305 خورشیدی در هشتاد سالگی با اسلحه کمری‏اش خودکشی کرد.

درباره علل انتحار او اظهار نظرهای مختلفی شده است: «برخی گفته‌اند که تنکابنی به بانک روس مقروض بوده است، دولت برای وصول بدهی‌های تنکابنی به او فشار می‌آورده و وی که قدرت تحمل این اهانت را نداشته، خودکشی کرده است و برخی بر آن‌اند که خودکشی تنکابنی نوعی اعتراض جسورانه نسبت به رفتار و کردار رضاشاه و ماموران دولت مرکزی بوده است که به ثروت و املاک ملاکین چشم دوخته بودند.»

و اما سرانجام طبق وصیت تنکابنی، او را در امام‌زاده «صالح تجریش»، کنار قبر پسرش، دفن کردند و از طرف دولت در مسجد شاه (مسجد امام خمینی) مجلس ترحیم بر گزار شد و پس از مرگ وی، تمام املاک او مصادره شد.

سپه‌سالار، بزرگ‏ترین ملاک زمان خود بود و بیش از هزار‌نفر نوکر و سوار و خدمه داشت که همه از او تامین مالی می‏شدند.

منبع‌ها:

راسخون

ویکی‌پدیا

مطالعات تاریخ معاصر ایران

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,