Saturday, 18 July 2015
29 September 2020
نغمه‌های ایرانی- روح‌اله خالقی

«خالق شورانگیزترین سرود ملی»

2010 July 25

آرش و آوا / دفتر آمریکا / رادیو کوچه

شاید تنها ساخت سرود «ای ایران» کافی بود تا نام «روح‌اله خالقی» را در موسیقی ایران جاودان سازد. ولی خالقی نه تنها سازنده این سرود، بلکه آفریننده ده‌ها اثر به یادماندنی دیگر مانند «حالا چرا»، «می‌ناب» و «رنگارنگ» است؛ بنیان‌گذار هنرستان موسیقی ملی و نویسنده ده‌ها مقاله و چندین کتاب پژوهشی در زمینه تاریخ و تئوری موسیقی ایرانی است.

آموختن موسیقی

روح‌اله خالقی در سال 1285 خورشیدی در کرمان متولد شد. موسیقی را با تار آغاز کرد و سپس نزد«میرزا رحیم کمانچه کش» به فراگیری ویلن مشغول شد. مدتی هم نزد «رضا محجوبی» آموزش دید و در سال 1302 وارد مدرسه موسیقی وزیری شد.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

خالقی در این مدرسه‌ی نوبنیاد، نزد «علی‌نقی وزیری» که به تازگی از اروپا بازگشته بود، آموختن شیوه صحیح ویلن نوازی و تئوری موسیقی را آغاز کرد. مدتی هم به عنوان نوازنده ویلن با ارکستر مدرسه هم‌کاری داشت و به پیشنهاد وزیری، علاوه بر مطالعه کتاب‌های هارمونی ربر و دبوا، از راه نامه‌نگاری با دانشگاهی در پاریس، رشته‌های هارمونی و سازشناسی را کار کرد. کوشش‌های پی‌گیر خالقی برای رفتن به اروپا و آمریکا برای فراگیری جدی این رشته‌ها به جایی نرسید.

خالقی از نوزده سالگی به تدریس ویلن و تئوری موسیقی در مدرسه موسیقی وزیری مشغول شد و به موازات آن، در دانش‌سرای عالی تحصیلات خود را تا دریافت لیسانس در رشته زبان و ادبیات پارسی ادامه داد.

پایه‌گذاری انجمن و هنرستان موسیقی ملی

خالقی در 1323 با هم‌کاری تعدادی از دیگر هنرمندان، «انجمن دوست‌داران موسیقی ملی» را تشکیل داد. این انجمن کنسرت‌هایی را برگزار کرد که مورد توجه دوست‌داران موسیقی ایرانی قرار گرفت. خالقی در نهایت در سال 1328 در زمانی که تدریس موسیقی ایرانی از برنامه کار هنرستان موسیقی (کنسرواتوار تهران) حذف شده بود هنرستان موسیقی ملی را تشکیل داد.

«فریدون ناصری» در مقاله‌ای که در آذر 1369 در مجله توقیف شده «گردون» نوشت اشاره کرد: «خالقی به مدد یک برنامه‌ریزی صحیح و منطقی و با تمام نیرو و توانی که داشت کمر به تربیت موسیقی دانان جوان بست و در زمانی نه چندان طولانی موفق شد چهره والایی از موسیقی ملی و تحصیل کرده‌های آن معرفی کند. گروه کثیری از هنرمندان معاصر موسیقی ایران دانش آموخته همین هنرستان هستند و برای موفقیت بنیان‌گذار آن، شاهدی زنده‌اند.»

فعالیت در رادیو تهران

روح‌اله خالقی تا سال 1338 ریاست هنرستان موسیقی ملی را به عهده داشت و پس از کناره‌گیری از این سمت، در رادیو تهران فعالیت‌های خود را ادامه داد. رهبری ارکستر گلها، تهیه و اجرای دو برنامه «یادی از هنرمندان» و «ساز و سخن»، تنظیم آثار «عارف قزوینی» و «علی اکبر شیدا» برای ارکستر، از جمله فعالیت‌های خالقی در رادیو تهران بود. خالقی مدتی هم مدیریت مجله‌های چنگ و پیام نوین را نیز به عهده داشت.

ایده‌های موسیقایی

«ساسان سپنتا» در کتاب «چشم انداز موسیقی ایران» می نویسد: «فعالیت اصلی خالقی در موسیقی، آهنگ‌سازی بود. او در آهنگ‌سازی از سبک استادش علی‌نقی وزیری پیروی می‌کرد و آهنگ‌های خود را با هماهنگی برای ارکستر می‌نوشت. خالقی معتقد بود وزن در موسیقی ایرانی باعث تحرک است و از سوی دیگر اگر قطعه موسیقی به صورت چندصدایی نوشته شود حزن و اندوه و یک‌نواختی آن کاهش می‌یابد. خود او با مطالعه در آثار وزیری (پیشگام چندصدایی در موسیقی ایرانی) و تجربیات شخصی روش‌هایی را برای هماهنگ کردن موسیقی ایرانی یافته بود و به کار می‌بست. نخستین کتاب اصول هارمونی نیز به کوشش او به زبان فارسی برگردان و منتشر شد.»

خالقی، خود در کتاب «هماهنگی موسیقی» که در سال 1320 در تهران به چاپ رسید می‌نویسد: «فن هماهنگی در موسیقی ما سابقه نداشته و این علم را اروپاییان پس از تجربیات بسیار از روی موازین علمی از طبیعت استخراج کرده و بر لطف و ملاحت موسیقی بسی افزوده‌اند و به طوری که تجربه شده است با توجه به ویژگی‌های موسیقی ما که اهل فن از آن بهره دارند کاملن برای موسیقی ایرانی هم مناسب و مفید است.

کار ما به مراتب مشکل‌تر از کسانی است که در کشورهای دیگر این فن را اعمال می‌کنند. زیرا موسیقی هماهنگ در مغرب زمین صدها سال سابقه دارد ولی در کشور ما دوران آن بسیار کوتاه است و هنوز توده ملت که سهل است اشخاص تحصیل‌کرده نیز متوجه لطف این نکات نیستند. ما باید به تدریج از آن‌چه مطلوب‌تر و مطبوع‌تر است شروع کنیم و در بادی امر خود را تابع موسیقی دانان معاصر اروپا قرار ندهیم بلکه بیش‌تر باید از موسیقی‌دانان کلاسیک پیروی کنیم و در اثر گذشت زمان ذوق‌ها را راهنمایی و مردم را متوجه درک لذت نغمه‌های هماهنگ کنیم.»

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آثار روح‌اله خالقی

آثار موسیقایی خالقی را شاید بتوان در چهار گروه، کارهای باکلام ، آهنگ‌های بدون کلام‌، سرودها و اتوده‌های آموزشی رده‌بندی کرد. آثار پژوهشی او هم علاوه‌بر تعداد زیادی مقاله، سه کتاب به نام‌های «سرگذشت موسیقی ایران»‌، «نظری به موسیقی» و «موسیقی ایران» است.

میراث خالقی

روح‌اله خالقی در 21 آبان 1344 بر اثر بیماری زخم معده در یکی از بیمارستان‌های شهر سالزبورگ در اتریش درگذشت. از خالقی سه فرزند به یادگار مانده که از بین آن‌ها، «گلنوش خالقی» در زمینه موسیقی فعال است. گلنوش دانش‌آموخته هنرستان موسیقی ملی و هنرستان عالی موسیقی در رشته پیانو، کالج اوبرلین و دانشگاه ویسکانسین در رشته رهبری کر است. در واپسین سال‌های پیش از انقلاب رهبری گروه کر رادیو و تلویزیون ملی ایران (هم آوازان) را در دست داشت و چند سال پس از مهاجرت به آمریکا، در سال 1364 ارکستر روح‌اله خالقی را در واشینگتن پایه‌گذاری کرد که متاسفانه پس از چند سال به علت مشکلات مالی منحل شد.

منبع: سایت گفت‌وگوی هارمونیک

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,