Saturday, 18 July 2015
30 October 2020
تماشاخانه

«پیدایش نقالی در ایران»

2009 September 16

مجید بهشتی / رادیو کوچه

majid@radiokoocheh.com

در جستجوی ردیابی برای رسیدن به مبنا و شروع نقالی، به بیرون از مرزهای ایران می‌رسیم. چون این موضوع را نه فقط ایرانیان بلکه همه مردم جهان بدان پرداخته‌اند. بنا بر نظریه پژوهش‌های انجام شده توسط پژوهش‌گران چنین برمی‌آید که این هنر در ایران پیشینه کهن و پر دامنه و ارزشمند داشته و یکی از زیرساخت‌های تاریخی برجسته ایران تلقی می‌شده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

هنر داستان‌گویی نمایشی در سایر حوزه‌های فرهنگی جغرافیایی جهان نیز پدید آمده است. و نظر به پیشامدهای فراوان این جریان و رواج همگانی و اهمیت اجتماعی، فرهنگی و هنری آن، تاریخ‌شناسان هنر نقالی را از پایه‌های هنر نمایش به شمار می‌آورند.

دو نمونه پیدایش پایه‌های هنر عبارتند از:

1 – برگزاری مراسم و آیین‌های مذهبی به شیوه‌ها و بیان نمایشی

2 – زندگی اجتماعی انسان و نقش‌آفرینی‌های او در زندگی روزانه اجتماعی که همانندی‌های بسیاری با هنر نمایش دارد.

20090916-tamashakhaneh-koocheh

از میان نمایش‌های غیر مذهبی ایران که امروز هم اثری از آن‌ها مشاهده می‌شود می‌توان نقالی و خیمه‌شب‌بازی را نام برد. درست مشخص نیست که نقالی از چه تاریخی در ایران آغاز شده است ولی بعد از اسلام آثار فراوانی وجود دارد که ما را بر چگونگی اجرای این مراسم در ادوار مختلف اسلامی راهنمایی می‌کند. به خصوص که برخی از داستان‌های این نقالان چون داستان سمک عیار، قصه فیروزشاه که همان داراب‌نامه بیقمی است. داراب‌نامه، اسکندرنامه و امیرارسلان به طور دقیق نقل از قبل اسلام کرده است.

به هر ترتیب و هم‌چنان بعد از اسلام رواج و گسترش دین موجب شد که لااقل تا مدتی ادامه هرگونه داستان‌پردازی، قصه‌گویی و افسانه‌سرایی در هر شکل اجرایی هم نثر هم موسیقی متوقف شود. چون در دین اسلام موسیقی از محرمات به شمار می‌رفت. کم‌کم فقط نقل‌گویی و نقل داستان ماند و موسیقی آن حذف گردید و کار نقالان بیان داستان‌های حماسی و ملی گذشته ایران بوده است.

از اوایل قرن پنجم هجری، نقالان خود افسانه‌پرداز شدندو افسانه‌ها با همان صورت و سبکی که بیان می‌شد اغلب به رشته تحریر در می‌آمد و در عهد مغول نقالی به سوی افسانه‌های مذهبی گرایش پیدا کرد و در عهد صفوی نقالی رواج فوق‌العاده‌ای پیدا کرد. نمونه‌هایی از آن همچون قصه‌خوانی،  شاهنامه‌خوانی، حمله‌خوانی (که معروف‌ترین آن حمله حیدری است) روضه‌خوانی، سخنوری در میان مردم  رواج پیدا کرد و در دوره‌های قاجار نیز کار نقالی هم‌چنان ادامه داشت و پس از تاسیس قهوه‌خانه در ایران مرکز نقالان به قهوه‌خانه‌ها منتقل شد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,