Saturday, 18 July 2015
28 September 2020
سعدی‌نامه- قسمت 18

«حکایات کوتاه سعدی»

2010 August 04

حمید جعفری / رادیو کوچه

hamid@koochehmail.com

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

چونست حال بستان ای باد نوبهاری              کز بلبلان برآمد فریاد بی‌قراری

ای گنج نوشدارو بر خستگان گذر کن              مرهم به دست و ما را مجروح می‌گذاری

یا خلوتی برآور یا برقعی فروهل                     ور نه به شکل شیرین شور از جهان برآری

هر ساعت از لطیفی رویت عرق برآرد             چون بر شکوفه آید باران نوبهاری

عودست زیر دامن یا گل در آستینت               یا مشک در گریبان بنمای تا چه داری

گل نسبتی ندارد با روی دلفریبت                  تو در میان گل‌ها چون گل میان خاری

وقتی کمند زلفت دیگر کمان ابرو                   این می‌کشد به زورم وان می‌کشد به زاری

ور قید می‌گشایی وحشی نمی‌گریزد             دربند خوب‌رویان خوشتر که رستگاری

عمری دگر بباید بعد از وفات ما را                   کاین عمر صرف کردیم اندر امیدواری

ترسم نماز صوفی با صحبت خیالت                باطل بود که صورت بر قبله می‌نگاری

هر درد را که بینی درمان و چاره‌ای هست       درمان درد سعدی با دوست سازگاری

«سعدی در قصه‌های کوتاه بالاترین و برترین اندیشه خود را بیان می‌کند و می‌دانیم مواردی باعث شده که در وجود سعدی این خلاقیت هنری به وجود آید. نخستین زمینه‌ای که باعث قصه‌گویی سعدی می‌شود گلستان و بوستان است که 90 درصد حکایات آن کوتاه است. سعدی به ندرت قصه بلند دارد. قصه کوتاه دو معنای معنوی و مفهومی دارد و قصه‌ای است که تاثیر واحد را در مخاطب به وجود می‌آورد. در این قصه‌های کوتاه شخصیت‌ها زیاد نیستند و یک تاثیر آنی را در ذهن خواننده می‌گذارد. قصه‌های کوتاه یک تاثیر و مفهوم واحد را در ذهن خواننده ایجاد می‌کند. قصه‌های کوتاه باید بیش‌تر از یک یا دو صفحه نباشد و هنگامی که شروع به خواندن داستان کوتاه می‌کنیم مانعی برای تمام شدن آن وجود نداشته باشد. نخستین بستری که باعث قصه‌گویی در سعدی شد تحصیلات ممتد وی در نظامیه بود. زمینه دوم قصه‌گویی ناب در آثار سعدی، بسترسازی فرهنگی است. سعدی از 20 تا 38 سالگی در نظامیه بغداد شب و روز درس خوانده است. نظامیه، ابعادی را برای سعدی می‌گشاید و با تعدادی از شخصیت‌های مهم اسلام آشنا می‌شود. بغداد و نیشابور قلب فرهنگی جهان اسلام است و سعدی به بغداد مهاجرت می‌کند و با عبدالرحمن جوزی دیدار می‌کند. شخصیت دیگری که سعدی با وی آشنا می‌شود شیخ شهاب‌الدین سهروردی صاحب کتاب «عوارف المعارف» است که اعتقاد دارد انسان باید به خود خوش‌بین نبوده و به دیگران بدبین نباشد. این مسئله نخستین مسئله‌ای است که سعدی در خود می‌پروراند. تالیف دو کتاب بوستان و گلستان بیشتر از 15 ماه طول نکشیده و سعدی در یک سال و نیم گلستان و بوستان را به اتمام می‌رساند. ولی به روشنی نمایان است که برای پروراندن این قصه‌های کوتاه 40 سال تجربه فرهنگی اندوخته است.»

آن چه بازگو شد، بخشی از سخنان دکتر «مهدی محبتی»، استاد دانشگاه بود که در یکی دیگر از درس‌گفتار‌های درباره‌ی سعدی که به حکایات کوتاه سعدی اختصاص داشت بیان شد.

دکتر محبتی در ادامه این گونه بیان کرد که برای قصه‌های کوتاه سعدی چند شاخصه می‌توان در نظر گرفت. یکی این که زبان این قصه‌ها ساده‌نماست. این‌که می‌گویند زبان سعدی سهل و ممتنع است، در واقع اشاره‌ای است به سادگی سخن او در فهم مطلب و دشواری آن در تقلید. در قصه‌های او به آرایه‌های ادبی بر نمی‌خوریم؛ اما شاعرانگی کلام در اوج است. صنعت‌های ادبی چشم‌گیر نیست؛ با این همه به شد‌ت گیرا است.  به هر حال درست است که زبانی که سعدی به کار می‌گیرد، به ظاهر ساده است اما در درون خود پیچیدگی‌هایی دارد که تقلید از آن را دشوار می‌سازد.

در تحلیل زبان‌شناسی می‌گویند که پیچیده‌ترین و دشوارترین زبان، زبانی است که ساده باشد. شاعری که می‌تواند ساده‌ترین زبان را برگزیند و سخنش رسا باشد، سخت‌ترین نوع زبانی را برگزیده است. سعدی این هنر را دارد که حتا در غزلیات و قصایدش هم از زبانی ساده استفاده کند. به همین دلیل است که تقلید و پیروی از او بسیار دشوار می‌شود. یک شاخصه هنر را این دانسته‌اند که اثری خلق کنیم که دیگران قادر به تقلید و تکرار آن نباشند. پس می‌توان از این دید، سعدی را هنرمندی توانا و بی نظیر دانست.

حکایتی که در سعدی نامه‌ی امروز می شنوید از باب دوم گلستان، در «اخلاق درویشان» انتخاب شده است.

عابدی را حکایت کنند که شبی ده من طعام بخوردی و تا سحر ختمی در نماز بکردی صاحب دلی شنید و گفت اگر نیم نانی بخوردی و بخفتی بسیار ازین فاضل‌تر بودی

اندرون از طعام خالی‌دار                              تا درو نور معرفت بینی

تهی از حکمتی به علت آن                که پری از طعام تا بینی

موسیقی‌ای که در سعدی نامه‌ی امروز خواهید شنید از آلبوم دیار آشنا، به آهنگ‌سازی و نوازندگی سه تار «انوش جهانشاهی» انتخاب شده بود. دیار آشنا 1 و 2 عناوین دو آلبوم موسیقی از انوش جهانشاهی هستند که به تازگی توسط شرکت فرهنگی و هنری «آوای باربد» منتشر شده‌اند. این دو اثر که در غالب موسیقی تلفیقی (فیوژن) قرار دارند‌، مشتمل بر زیبا‌ترین ملودی‌های مناطق آناتولی‌، آذربایجان‌، کردستان‌، مصر و اسپانیا هستند که برای اولین‌بار تنظیم شده و با سه تار و سازهای دیگری چون بمرود‌، آکوردئون‌، گیتار‌، ویولن، دودوک‌، نقاره‌، قاوال‌، دف‌، تمپو‌، بانگو و تامبورین به اجرا درآمده‌اند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,