Saturday, 18 July 2015
27 November 2020
بزرگان ایران زمین- بیژن ترقی‌

«ترانه سرای آهنگ‌های ماندگار»

2010 August 19

آرش و آوا/ دفتر آمریکا/ رادیو کوچه

arash.ava@koochehmail.com

«بیژن ترقی زاده» ۱۲ اسفند سال ۱۳۰۸ خورشیدی در شهر تهران شاعر و ترانه‌سرای ایرانی است. «آتش کاروان» با صدای «دلکش» یکی از پرآوازه‌ترین ترانه‌های او است.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ترانه‌ی «بهار دل‌نشین» کار مشترک بیژن ترقی با «روح‌اله خالقی» بود. این ترانه با صدای «بنان» ماندگار شد.

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بیژن ترقی با «پرویز یاحقی» نیز سه ترانه ماندگار «برگ خزان»، «افسانه محبت» و «می زده» را ساخت که هر سه ترانه را «مرضیه» خواند.

گفته می‌شود بیژن ترقی سبک تازه‌ای را وارد ترانه سرایی ایران کرد.

«محمود خوش‌نام»، کارشناس موسیقی سنتی ایرانی می‌گوید: «مهم‌ترین نقش بیژن ترقی، تقویت جنبه‌های روایی و داستان‌گونه کردن ترانه‌ها و افزودن جنبه‌های تصویری به آن‌ها است که این پدیده را در آتش کاروان و نیز ترانه‌های تصویری‌ای چون «برگ خزان» می‌توان دید.»

به گفته آقای خوش‌نام، سه گانه مشترک بیژن ترقی با پرویز یا‌حقی، از نظر فرم و ساختار آهنگ، یک‌سانی‌هایی با هم دارند، از جمله این‌که یاحقی مقدمه وسیعی برای ترانه‌ها در نظر گرفت و ترقی هم در بخش شعر، جنبه‌های تصویری را مد نظر قرار داد.

مجموعه سروده‌های او در کتابی با عنوان «آتش کاروان» گرد آمده‌است. وی در کتاب «از پشت دیوارهای خاطره» پنجاه سال خاطرات خود را در زمینه شعر و موسیقی جمع آوری کرده و از جمله به نقل خاطرات خود با شعرا و ترانه‌سراهایی چون «نیما یوشیج»، «شهریار»، «پرویز یاحقی»، «ابوالحسن صبا»، «رهی معیری» و «علی تجویدی» پرداخته‌است.

ترقی فعالیت ادبی خود را با استادانی چون «ملک‌الشعرای بهار»، «امیری فیروزکوهی»، «نیما یوشیج» و «شهریار» آغاز کرده بود و با هنرمندان و آهنگ‌سازان نامی روزگار خود چون «ابوالحسن صبا»، «رضا محجوبی»، «علی تجویدی»، «داریوش رفیعی» و «پرویز یاحقی» هم‌کاری نزدیک داشت. بیژن ترقی که هنگام مرگ، هشتاد سال داشت، ترانه‌های به یاد ماندنی بهار دل‌نشین، آتش کاروان و برگ خزان را سروده است.

ترقی که سروده‌هایش سال‌ها است دل و جان مردم را نوازش داده، کسی نیست که ترانه‌ای چند از او به خاطر نداشته باشد و زمزمه نکند‌. با ترانه‌های دل‌انگیز و پر‌شورش شهرت یافت و با غزلیات لطیف و پر احساسش معروف خاص و عام شد.

با این‌که مردم هنوز ترانه‌های مرا زمزمه می‌کنند، از یادها رفته‌ام. از وقتی مریض شدم، کسی احوالی از من نمی‌پرسد

ترقی می‌گوید: «روزی در اداره رادیو و در اتاق برنامه گل‌ها به استاد بنان برخورد کردم‌، در حالی که با دوستان دیگر سرگرم صحبت بودند‌. گویا در زمینه تلفیق شعر و موسیق صحبت می‌کردند. ‌با دیدن بنده دوستان را مخاطب ساختند‌، گفتند‌: «فی‌المثل همین تصنیفی که ایشان ساخته‌اند و چندی پیش اجرا شد، متاسفانه خواننده آن‌، نه چگونگی حالات واقعی آهنگ را درک کرده بود و نه به پیام و مضمون شعر توجه داشته است.» سپس شروع کردند به خواندن چند فراز از تصنیف‌های مزبور‌، من که خود در تمرین و ضبط آن آهنگ حضور داشتم و می‌اندیشیدم که شعر و آهنگ خالی از عیب و نقص است‌، با شنیدن صدای بنان و چگونگی بیان شعر و تلفیق آن با آهنگ و زیر و بم‌ها و لطیفه‌های صدای ایشان احساس کردم‌، شعر چنان حالتی به خود گرفت که مرا (که سراینده شعر بودم) از خود بی‌خبر کرد‌، آنچنان که گویی در‌یچه‌ی دیگری از عالم موسیقی بر من گشوده می‌شد. در آن هنگام بود که به معنی واقعی تلفیق شعر و موسیقی پی بردم و از آن پس توجه‌ام به اجرا و چگونگی تسلط خواننده در بهتر عرضه کردن راز و رمز شعر و موسیقی جلب شد و سعی کردم این موضوع بسیار حساس را هنگام سرودن تصنیف نیز در نظر داشته باشم.»

قرار است ادامه خاطرات او در کتابی تحت عنوان «پنجره‌ای به باغ گل» به بازار کتاب عرضه شود. وی در این کتاب به چگونگی سروده شدن تعدادی از ترانه‌های خود نیز اشاره کرده است.

ترقی در صف مقدم شاعرانی است که آثار بدیع در هنر ترانه‌گویی پدید آورده‌اند‌. ترقی خالق آثار شورانگیز‌، شیوا و پر‌مایه‌ است‌. ترانه‌های ترقی عالمی ویژه خود دارد‌، به هر حال دل‌نشین است و هرگز به اعتبار  زمان‌، کهنه و فرسوده نمی‌شود.  بیژن ترقی از سال1335 با رادیو ایران نیز هم‌کاری می‌کرد.

این ترانه‌سرای پیشکسوت که در تابستان سال ۱۳۸۷ سکته‌ی قلبی کرد و بیماری‌اش تشدید شد، زمانی گفته بود:

«با این‌که مردم هنوز ترانه‌های مرا زمزمه می‌کنند، از یادها رفته‌ام. از وقتی مریض شدم، کسی احوالی از من نمی‌پرسد»

وی در ساعت ۲ بامداد شنبه، پنجم اردیبهشت‌ماه ۱۳۸۸ مطابق با ۲۵ آوریل ۲۰۰۹ در سن ۸۰ سالگی در منزلش درگذشت.

منبع:

ویکی‌پدیا، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,