Saturday, 18 July 2015
19 September 2020

«عجایب‌خانه افغانستان»

2009 September 24

جدید آن‌لاین

موزه‌ی ملی افغانستان که از زمان ایجاد آن تاکنون نود سال می‌گذرد، تا قبل از جنگ‌های داخلی از گنجینه‌های مهم منطقه محسوب می‌شد. موزه‌ی ملی افغانستان برای بار نخست در سال ۱۲۹۷ خورشیدی در منطقه‌ای موسوم به باغ بالای کابل، تاسیس یافت و در آن زمان موزه‌ی کابل را به نام «عجایب‌خانه» می‌شناختند. در ابتدا، تنها بعضی از آثار تاریخی مثل قرآن‌های خطی و بعضی صنایع دستی و هم‌چنین آثاری از جنگ‌های دروان استقلال افغانستان درآن نگهداری می‌شد.

برای نخستین بار در زمان امیر «امان‌الله‌خان» در سال ۱۳۰۳ خورشیدی موزه‌ی ملی افغانستان از باغ بالا به ارگ کابل انتقال یافت وتوسط  او با حضور بعضی از شخصیت‌های مهم آن زمان رسمن افتتاح شد.

بعدها در یکی از ماده‌های قانون اساسی گفته شد که دستگاهی برای تصدی حفریات یا کاوش آثار تاریخی و نگهداری آنها تاسیس شود. صلاحیت این کار به دوش وزارت  معارف  واگذار شد، تا کشف و حراست از آثار تاریخی و انتقال آنها به موزه‌ی ملی صورت بگیرد. برای انجام این کار دولت افغانستان با دولت فرانسه قراردادی امضا کرد. در آن قرارداد به دولت فرانسه حق داده شده بود که از دو اثر کشف شده‌ی مشابه، یکی را به فرانسه انتقال دهد.

احمدعلی کهزاد، تاریخ نگار و باستان شناس افغانستان، از جمله کسانی بود که در کنار کاوشگران خارجی در زمینه‌ی کشف بسیاری از آثار تاریخی افغانستان تلاش‌های فراوانی انجام داده است.

بعد از سقوط رژیم شاه امان الله خان موزه‌ی ملی مورد چپاول قرار گرفت و شماری از آثار آن به یغما رفت.

20090924-afghanistan-koocheh

در زمان نادرخان، پدر ظاهرشاه، بعضی از آثار باقی مانده ازموزه‌ی ملی به روبروی کاخ دارالامان (منطقه‌ای که در حال حاضر موزه‌ی ملی افغانستان در آنجا است) انتقال یافت.

در دوره‌ی حکومت محمدظاهر شاه موزه‌ی ملی افغانستان عضو سازمان علمی، و آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) شد.

آثار خطی شاعران بزرگ زبان فارسی، هفت اورنگ عبدالرحمان جامی، هفت پیکر نظامی گنجوی، هشت بهشت و لیلی و مجنون امیر خسرو دهلوی که در سال ۸۹۹ هجری کتابت و تذهیب شده بودند، بخشی از آثار ادبی موزه را شکل می‌داد.

بوستان سعدی به خط میرعماد، خطاط معروف عصر تیموری، دیوان میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی که از طرف امیر بخارا به امیر «حبیب الله»، پادشاه افغانستان، اهدا شده بود، دیوان حافظ به خط «میر محمد محسن» که برای سلطان حسین بایقرا نوشته شده بود و چند اثر مهم دیگر نیز از جمله آثار گرانبهای بخش ادبی و هنری موزه بود.

در زمان «محمد داوودخان»، موزه‌ی ملی افغانستان به یک گنجینه‌ی مهم منطقه تبدیل شد.

یکی از ویژگی‌های مهم موزه‌ی ملی افغانستان آبدات (آثار) تاریخی است که در خاک افغانستان کشف شده است. بعد از تحولات سال ۱۳۵۷ خورشیدی (موسوم به انقلاب ثور) و آغاز خشونت‌های داخلی در افغانستان از موزه‌ی ملی افغانستان به حیث سنگر جنگ استفاده شد. به همین ترتیب، در زمان رژیم طالبان در کابل هر نوع مجسمه‌ای را کفر آمیز می‌پنداشتند و می‌شکستند.

آقای «عمر خان مسعودی»، از مسوولان موزه‌ی کابل، کسی بود که با سعی و تلاش شخصی خود در دوران جنگ‌های میان گروهی مجاهدان و دوره‌ی طالبان، بیش از بیست هزار اثر موزه را به مکان‌های امن منتقل کرد، تا از بین نرود. وی در سال ۱۳۸۴ جایزه «شاهزاده کلاوس» هلند را به خاطر نجات دادن اثرات تاریخی موزه‌ی ملی افغانستان کسب کرد.

بعد از سقوط رژیم طالبان و آغاز حکومت منتخب در کابل دولت افغانستان با کمک جامعه جهانی، تلاش برای احیای دوباره موزه‌ی  ملی را آغاز کرد و موزه با هزینه‌ی ۳۵۰ هزار دلار مجامع جهانی بازسازی شد و تلاش برای بازگراندن آثار به یغما رفته از طرف وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان که اکنون مسوولیت موزه را به عهده دارد، صورت گرفت. در این اواخر با کمک یونسکو شماری از آن آثار از کشورهای اروپایی دوباره به موزه‌ی ملی افغانستان بازگشته، اما هنوز شماری هم در موزه‌های کشور‌های غربی نگهداری می‌شود.

کارشناسان به این باورند که با وجود همه‌ی تلاش‌های انجام شده، موزه‌ی ملی افغانستان هنوز به رونق پیش از سال‌های جنگش نرسیده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|