Saturday, 18 July 2015
25 January 2021
دایره‌ی شکسته - اپرا

«تافته‌ای از متن و موسیقی»

2010 October 15

مه‌شب ‌تاجیک / رادیو کوچه

از بدو پیدایش هنرهای نمایشی، موسیقی و آواز بسیاری از مواقع هم‌راه نمایش بوده است. موسیقی و آواز در کنار داستان‌های دراماتیک ساختمان اصلی بسیاری از جشن‌واره‌ را می‌ساختند و می‌توان گفت موسیقی و رقص حتا برتر از سایر عوامل نمایشی در جشن‌واره‌ها به‌کار گرفته می‌شد. اما در دوره‌های بعد کم‌کم درام راهی مستقل را پیش گرفت و بر سایر عوامل برتری جست به‌طوری‌که موسیقی، آواز و رقص از عوامل فرعی درام و در واقع در خدمت درام به‌کار گرفته شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«اپرا» نمایشی است که با هم‌راهی ارکستر به آواز خوانده می‌شود. این ادغام بی‌همتای بازی‌گری، شعر، رقص، صحنه‌پردازی، جامه و آرایش بازی‌گران، تجربه‌ای نمایشی را فراهم می‌کند که هیجان و تاثیر آن فراگیر و مقاومت‌ناپذیر است. اپرا در حدود سال 1600 میلادی در ایتالیا پا به عرصه‌ی وجود نهاد و سپس به بسیاری از کشورها راه یافت و امروزه نیز هم‌چنان یکی از توان‌مند‌ترین گونه‌های نمایش موسیقیایی است.

در اپرا شخصیت‌ها و طرح داستان، به جای گفتار که در درام متعارف به‌کار گرفته می‌شود، به واسطه‌ی  آواز نمایانده می‌شوند. بدین سبب، اپرا مایه‌ی لذت فراوان می‌شود، موسیقی آن گوش‌نواز است و تاثیر حسی کلام و داستان را تشدید می‌کند. موسیقی اپرا با تجسم حالت، شخصیت، پویایی و کنشی دراماتیک، حتا یک داستان پیچیده را نیز باورپذیر می‌کند. سریز شدن موسیقی، داستان را پیش می‌برد. در اپرا موسیقی همان درام است. اپرا اجرا کننده‌هایی می‌خواهد که هم‌زمان توانایی آواز خواندن و ایفای نقش داشته باشند. تک‌نوازها یا آوازخوانان سولو تک‌خوان‌های دوم، گروه کر و گاه رقصندگان  همگی با جامه و آرایش ویژه برصحنه‌اند. گاهی علاوه بر آوازخوانان حرفه‌ای و گروه کر، «بازی‌گران فرعی» و سیاهی لشکرها» نیز حضور دارند، بازی‌گرانی که آواز نمی‌خوانند اما به انجام کارهای حاشیه‌ای سرگرمند که بر تاثیر‌گذاری اپرا می‌افزایند. تدارک چشم‌انداز صحنه، نورپردازی و سازمان بخشیدن به ابزار و وسایل صحنه در اپرا کاری پیچیده و بغرنج است. تمام این ابزار و وسایل برای خلق توهم آتش، سیل، طوفان و جلوه‌های فراطبیعی به‌کار گرفته می‌شوند.

در دوره‌ی رنسانس، عده‌ای از ادیبان و روشن‌فکران برای ایجاد و خلق یک هنر جدید به تکاپو می‌افتند و گروهی از موسیقی‌دانان و شاعران در شهر فلورانس جمع می‌شوند تا در این‌باره با هم بحث کنند. با بررسی نمایش‌های یونان به این نتیجه می‌رسند که اغلب نمایش‌نامه‌ها موزیکال هستند و سپس ادعا می‌کنند که مکالمه‌های تراژدی‌های یونان می‌بایست یا دکلمه شوند یا به آواز خوانده شوند. همین بررسی‌ها منجر به طرح درام موزیکال از طرف این گروه شد.

امروزه اپرا چنان هنر والایی است که در تمام دنیا ساختمان‌های مخصوص به خود را دارد

نخستین نویسنده‌ای که که در پی طرح این نظریه آثاری به این سبک به‌وجود آورد «اتاویانو رینوچینی» بود که در سال 1595میلادی اثری به‌نام «دافنه» نوشت و «جاکوپو‌ پری» آهنگ‌ساز معروف آن زمان بر روی آن موسیقی گذاشت. این اپرا در سال بعد در شهر فلورانس به معرض نمایش گذاشته شد. درام «رینو‌ چینی» را نخستین متن اپرایی به‌شمار می‌آورند. اما نقطه عطف در هنر اپرانویسی در دوره‌ی رنسانس، زمانی محسوب می‌شود که «مونته وردی» آهنگ‌ساز معروف ایتالیایی پا به عرصه اپرانویسی ایتالیا نهاد و آثاری چون «اروفه» و «آریانا» را خلق نمود. به دنبال گسترش موج اپرا در اروپا، تماشاخانه‌های مخصوص اپرا ساخته شد و این روند چنان سرعتی پیدا کرد که تا سال 1637، ذهن اهالی ونیز غالبن به سوی اپرا معطوف شد. بدین ترتیب در دوره‌ی رنسانس بود که اپرا راهش را به‌سوی یک شکل مستقل هنری، با استفاده از هنرهای نمایشی، موسیقی و تجسمی جدا کرده و تغییر و تحولات بسیاری نیز پیدا کرد. این تغییرات تا بدان‌جا بود که اپرا از سرچشمه‌ها‌ی اصلی خود یعنی نمایش به کلی جدا شد و با تسلط یافتن موسیقی به‌عنوان رکن اصلی در اپرا، از گروه نمایش به گروه موسیقی انتقال می‌یابد.

یکی از کسانی که در تحول اپرا به سوی یک هنر مستقل و پیچیده سهم مهمی دارد، «ریچارد واگنر» است که نوآوری‌‌های او باعث شد که اپرا به‌‌عنوان یک هنر ماندنی در تاریخ هنر جای گیرد. ولی اپرای واقعی به همت دوتن از اشراف ایتالیا، «کنت‌ باردی» و «دوک‌ مانتوا» به‌وجود آمد. پیش‌روان اپرا وینچسو گالیله «Vincenzo Galilei » پدر گالیله، فیزیک‌دان بزرگ، جولیو کاچینی « Giulio Caccini » و  ژاکو‌ پری  «Jacopo Peri » بودند. کاچینی و پری هر دو از خوانندگان معروف عصر خود بودند و آن‌ها به دعوت گالیله در تصنیف اولین آثار اپرایی شرکت کردند.

شخصیت‌های داستان اپرا، بسیار متنوع هستند، خدایان، ملکه‌ها، دوک‌ها، خدمت‌کاران، کشیش‌ها، روسپیان، روستاییان، دلقک‌ها، و گاوچرانان، همه و همه ممکن است در هیت شخصیت‌های اپرا ظاهر شوند. تک‌خوان‌های اپرا می‌باید تمام این شخصیت‌ها را بنمایانند و به این ترتیب مهارت در بازی‌گری به اندازه‌ی هنر آوازخوانی برای آنان ضروری است. کارگردان صحنه، هنگام تمرین آوازخوان‌ها را برای انجام حرکت دست، ادای حالت‌هایی بیان‌گر و هم‌سان شدن با شخصیت‌های داستان تعلیم می‌دهد. گستره‌های آوازی اصلی «سوپرانو، آلتو، تنور، باس» هستند و در اپرا  این گروه‌بندی‌ها گستره‌ی ظریف‌تری نیز می‌یابند. اپرا مانند نمایش‌نامه یک تا پنج پرده دارد که هر کدام به صحنه‌هایی تقسیم می‌شوند، هر پرده‌ی اپرا، گستره‌ی متفاوتی از تقابل میان  آواز و ارکستر را می‌نمایاند. جاذبه‌ی اصلی اپرا برای بسیاری از دوست‌داران آن، در بخش‌هایی به‌نام «آریا» نهفته است، بخش‌های برای هم‌راهی تک خوان با هم راهی ارکستر. آریا، سرریز ملودیی است که یک موقعیت احساسی را بیان می‌کند. در آریا ممکن است عبارت «دوستت ‌دارم» ده بار به آواز خوانده شود تا بسط و گسترش ایده‌ی عشق را در ذهن شنونده تثبیت کند. اغلب هنگام سرریز احساس شخصیت‌ها در موسیقی، حرکت در صحنه متوقف می‌شود. آریا اغلب چندین دقیقه به‌طول می‌انجامد و قطعه‌ای است کامل، با آغازی مشخص، نقطه‌ی اوج و پایان. اجرای درخشان یک آریا، شنوندگان را به ستایشی پرشور وا می‌دارد.

امروزه اپرا چنان هنر والایی است که در تمام دنیا ساختمان‌های مخصوص به خود را دارد شاید این ساختمان‌ها تنها برای برگزاری اپرا به‌کار نروند ولی به این نام معروف هستند. از مشهورترین ساختمان‌های اپرا در جهان ساختمان اپرا هاوس سیدنی به معنای «خانه‌ی اپرای سیدنی» یکی از متمایزترین بناهای قرن بیستم از لحاظ معماری نیز به‌شمار می‌رود که در شهر ساحلی سیدنی و در ایالت «نیوسالت ولز» کشور استرالیا قراردارد. خانه‌ی اپرای شهر سیدنی در حال حاضر یکی از مهم‌ترین اماکن توریستی در کشور استرالیا به‌شمار می‌رود سالن اپرای سیدنی «Sydney» در استرالیا بسیار پر اهمیت است. این سالن عمارتی زیبا، بلند و صدف مانند است که روی پیش‌رفتگی‌ای در آب قرار دارد و با بندر با شکوه شهر بسیار هماهنگی دارد  .

اپرا از جاذبه‌های هنر امروز است که که در بسیاری از کشورهای پیش‌رفته ساخت و اجرای آن تنها یک تفنن نیست بلکه یک ضرورت است و در اعتلای هر چه بیش‌تر آن تلاش می‌کنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,