Saturday, 18 July 2015
27 November 2020
نغمه‌های ایرانی- فریدون شهبازیان

«نو‌آوران سنتی»

2010 November 07

آرش و آوا/ دفتر آمریکا/ رادیو کوچه

arash.ava@koochehmail.com

در میان موسیقی‌دانان نوآور به کسانی برخورد می‌کنیم که اگر چه تحصیلات‌شان و بخشی از فعالیت‌هایشان در قلمرو موسیقی پیش‌رو جریان یافته است، ولی درعرصه موسیقی سنتی نیز کار کرده‌اند.

بخش اول

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

نوآوری در سنت برای اینان که با تکنیک موسیقی بین‌المللی آشنا بوده‌اند، به طبع کار آسان‌تری بوده است. از همین روی آن‌ها را نیز می‌توان در مجموعه نوآوران سنتی جای داد. اینان غالبن جای‌گاه اصلی‌شان موسیقی‌ فیلم بوده است. عرصه‌ای که کم‌تر از عرصه‌های دیگر، درگیر سانسور و محدودیت‌های اجرایی می‌شد.

بخش دوم

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پس از انقلاب اسلامی، این جای‌گاه، برای موسیقی‌دانان جوان نوآور، اهمیت بیش‌تری پیدا کرد. چون تنها جایی که صحبت از تحریم موسیقی به میان نمی‌آمد، عرصه فیلم‌سازی بود، به ویژه فیلم‌های جنگی- حماسی- انقلابی که در سال‌های نخست پس از انقلاب ساخته می‌شد، بدون موسیقی نمی‌توانست تاثیر گذار شود.

به این سبب در کار موسیقی‌سازی برای فیلم وقفه‌ای ایجاد نشد و نوازندگان ارکسترهای صحنه‌ای تعطیل شده، به گروه‌های کوچک پشت صحنه‌ای پیوستند و از بی‌کاری و عوارض آن در امان ماندند.

از جمله کسانی که از عرصه موسیقی فیلم برای رشد و پرورش و تجربه کارهای خود استفاده کردند می‌توان از «فرهاد فخرالدینی»، «مجید انتظامی»، «کامبیز روشن‌روان» و «فریدون شهبازیان» یاد کرد.

موسیقی نوآورانه اینان سبب موفقیت فیلم‌های ایرانی شده و به همین جهت، برخی آثارشان به صورت کاست و دیسک نیز به بازار آمده است.

«فریدون شهبازیان» از سال‌های پیش از انقلاب در عرصه‌های مختلف موسیقی فعال بوده و در سال‌های اخیر بیش‌تر در زمینه موسیقی فیلم کار کرده است.

فریدون شهبازیان در سال ۱۳۲۱ در تهران زاده شد، از خردسالی به یاری پدر با موسیقی آشنا شد و سپس در هنرستان عالی موسیقی به تحصیل جدی‌تر پرداخت.

او شاگرد ویولن در کلاس «عطا‌اله خادم میثاق» بود، ولی پس از طی دوره ابتدایی هنرستان را ترک کرد و به تحصیل در دبیرستان‌های عمومی ادامه داد. البته به صورت موازی و فوق برنامه از کلاس ویولن «لوئیجی پاساناری»، نوازنده ایتالیایی که مدتی کنسرت مایسترارکستر سنفونیک تهران بود، بهره گرفت.

شهبازیان در هفده سالگی به عضویت ارکستر سمفونیک تهران در آمد و هم‌زمان زیر نظر «روح‌اله خالقی» در ارکستر گل‌های رادیو ایران به کار پرداخت. با تاسیس بنیاد ارکستر فارابی از سوی «مرتضا حنانه» در سال ۱۳۴۲، فریدون شهبازیان به عضویت این ارکستر در آمد و علاوه بر آن با ارکستر «صبا»، به رهبری «حسین دهلوی» نیز هم‌کاری داشت.

شهبازیان در سال ۱۳۴۵، به رهبری ارکستر نوپای سنفونیک وابسته به رادیو برگزیده شد و سپس در دانش‌کده هنرهای زیبا به مطالعات خود ادامه داد.

او با عضویت در ارکستر مجلسی رادیو تلویزیون ملی ایران از تجربیات «توماس کریستیان داوید» و «فرهاد مشکات» بهره گرفت و بالاخره در رادیو، سرپرستی موسیقی «گل‌های تازه» را پذیرفت.

فریدون شهبازیان، در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، طرح معروف به «صدای شاعر» را پیاده کرد.

او برای بازخوانی شعر شاعران بزرگ ایران چون حافظ، مولوی، و خیام (با صدای احمد شاملو)، سعدی (با صدای هوشنگ ابتهاج) رودکی (با صدای منوچهر انور)، احمد شاملو و اخوان ثالث (با صدای خودشان) موسیقی ساخت و از سوی دیگر بعضی از سروده‌های شاعران نو را به موسیقی در آورد که «گریز از سایه» و «پرکن پیاله را» از مشیری، از جمله آن‌ها است.

فریدون شهبازیان هم‌چنین بسیاری از ترانه‌های بومی را برای تک‌خوان، ارکستر و گروه آواز جمعی تنظیم کرد که با صدای «پری زنگنه» ضبط و پخش شد.

او پس از انقلاب، همان‌گونه که اشاره شد، بیش‌تر در زمینه موسیقی فیلم کار کرده است. از میان فیلم‌های کوتاه، می‌توان به«اسب» ساخته «مسعود کیمیایی» و «دوچرخه» ساخته «باربد طاهری»، و از میان فیلم‌های بلند، می‌توان به «میرزا کوچک‌خان» ساخته «امیر قویدل»، «شیر سنگی» ساخته «جعفری جوزانی» و «آوار» به کارگردانی «سیروس الوند» اشاره کرد.

او می‌گوید: «تاریخ‌چه موسیقی فیلم را باید در دو مقطع زمانی مختلف مورد بررسی قرار داد. قبل از انقلاب و پس از آن. پیش از انقلاب همه جور فیلمی ساخته می‌شد. از فیلم‌های ارزنده هنری گرفته تا فیلم‌های بازاری یا به قول معروف «فیلم‌فارسی». به همین روال موسیقی فیلم‌ها هم به انواع مختلف تقسیم می‌شود. البته در همه احوال می‌توانست در توفیق یاعدم توفیق فیلم‌ها موثر واقع شود.»

به گفته آقای شهبازیان هر‌گونه ارزش‌ داوری هم در این مورد دشوار است. «چون اگر جانب‌دار موسیقی روشن‌فکرانه‌ای باشیم که با فیلم‌های هنری هم‌راه بود، سلیقه و خواست انبوه مردم را نادیده می‌گیریم. و اگر سلیقه مردم را ملاک قرار دهیم، ارزیابی عامه‌پسندانه‌ای به دست داده‌ایم که منافی ارزش‌های هنری است.»

فریدون شهبازیان معتقد است که پس از انقلاب این وضعیت به سود موسیقی فیلم تغییر کرده است. بعضی از گونه‌های موسیقی فیلم به تبعیت از تغییر نگرش در فیلم‌سازی، حذف شد. دیگر فیلم‌های بازاری، در کار نبود که موسیقی مناسب خود را بخواهند.

به نظر می‌رسد که آقای شهبازیان این نکته را در نظر نگرفته که فیلم‌های بازاری، هم‌چنان در سطح وسیع موجود است ولی شکل ابتذال آن‌ها تغییر کرده است. موسیقی‌نویسان جدی فیلم نیز همان کار گذشته خود را می‌کنند ولی با دشواری‌ها و محدودیت‌های ویژه پس از انقلاب.

شهبازیان، با این همه، می‌افزاید که موسیقی فیلم، با آن که پس از انقلاب دست‌خوش اندیشه و تفکر بیش‌تر شده، ولی هنوز جای‌گاه واقعی خود را پیدا نکرده است.

فریدون شهبازیان در زمینه نوآوری‌ در موسیقی ایران می‌گوید که می‌توان از حداکثر تکنولوژی موجود جهانی برای آهنگ‌سای بهره گرفت. ولی کسانی که چنین می‌کنند باید صلاحیت این کار را داشته باشند.

شمار بسیاری از اینان حتا سواد اولیه موسیقی را ندارند ولی خود را آهنگ‌ساز می‌دانند و چون کار با دست‌گاه‌های الکترونیکی را ساده می‌پندارند، وارد میدان می‌شوند و کار را خراب می‌کنند.

منبع: بی‌بی‌سی فارسی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,