Saturday, 18 July 2015
23 September 2020
به مناسبت روز بزرگداشت حافظ شیرازی

«آدمی درعالم خاکی نمی‌آید به‌دست»

2009 October 12

سروش / رادیو کوچه

souroosh@radiokoocheh.com

بیستم مهرماه در ایران مصادف است با روز بزرگداشت حافظ شیرازی، شاعر و سخنور نامی ایران که به «لسان‌الغیب» نیز مشهور است. او در سال 727 هجری در شیراز به دنیا آمد. 500 غزل، چند قصیده، دو مثنوی، چندین قطعه، و تعدادی رباعی حاصل تلاش حافظ در عمر 65 ساله‌اش می‌باشد.

20091011-hafiz-koocheh

خواجه شمس‌الدین محمدبن‌محمد حافظ شیرازی در سال 727 به دنیا آمد. درخصوص سال دقیق ولادت او بین مورخین و حافظ‌شناسان اختلاف نظر وجود دارد. دکتر «ذبیح الله صفا» ولادت او را در ۷۲۷ (تاریخ ادبیات ایران) و دکتر «قاسم غنی» آن را در ۷۱۷  (تاریخ عصر حافظ) می‌دانند. برخی دیگر از محققین همانند علامه دهخدا بر اساس قطعه‌ای از حافظ ولادت او را قبل از این سال‌ها و حدود ۷۱۰ هجری قمری تخمین می‌زنند (لغت نامه دهخدا، مدخل حافظ). آن‌چه مسلم است ولادت او در اوایل قرن هشتم هجری قمری و بعد از ۷۱۰ واقع شده و به گمان غالب بین ۷۲۰ تا ۷۲۹ روی داده‌است.

گویند پدرش بهاءالدین بازرگانی اصفهانی بوده که در کازرون با زنی از آن محل ازدواج کرده و خیلی زود در ایام کودکی شمس الدین محمد، از دنیا رفت. پس از آن حافظ با مادرش زندگی سختی را در پیش گرفت و برای کسب نان به کارهای سخت و توان فرسا پرداخت و به سختی به تحصیل علوم پرداخت و در مجالس درس علما و بزرگان زمان خود حضور یافت و چون در ایام جوانی حافظ قرآن بود حافظ تخلص کرد. حافظ علاوه بر غزل‌هایش رباعی، ساقی‌نامه و مثنوی نیز دارد ولی شهرتش به خاطر غزل‌های پرارزش اوست.

حافظ را چیره‌دست‌ترین غزل سرای زبان فارسی دانسته‌اند. موضوع غزل وصف معشوق، می و مغازله‌ است و غزل‌سرایی را باید هنری دانست ادبی، که درخور سرود و غنا و ترانه‌پردازی‌ است.

با آن که حافظ غزل عارفانه‌ی مولانا و غزل عاشقانه‌ی سعدی را پیوند زده‌است، نوآوری اصلی به‌سبب تک بیت‌های درخشان، مستقل، و خوش‌مضمون فراوانی است که ایجاد کرده‌است. استقلالی که حافظ از این راه به غزل داده به میزان زیادی از ساختار سوره‌های قرآن تاثیر گرفته‌است، که آن را انقلابی در آفرینش اینگونه شعر دانسته‌اند.

بنا به ماهیت و طبیعتش، شعر حافظ شرح‌طلب است. این امر، به هیچ وجه ناشی از دشواری یا دیریابی آن نیست، بلکه، در چندپهلویی، پرمعنایی، و فرهنگ‌مندی شعر حافظ نشان ‌دارد.

یکی از باب‌های عمده در حافظ‌ شناسی مطالعه‌ی کمی و کیفی میزان، گستره، مدل، و ابعاد تاثیر پیشینیان و هم‌عصران بر هنر و سخن اوست. این نوع پژوهش را از دو دیدگاه عمده دنبال کرده‌اند: یکی از منظر استقلال، یگانگی، بی‌نظیری، و منحصربه‌فرد بودن حافظ، و این‌که در چه مواردی او اینگونه‌ است. دوّم از دیدگاه تشابهات و همانندی‌های آشکار و نهانی که مابین اشعار حافظ و دیگران وجود دارد.

تبحر حافظ در سرودن غزل بوده و با ترکیب اسلوب و شیوه شعرای پیشین خود سبکی را بنیان نهاده که اگر چه پیرو سبک عراقی است اما با تمایز ویژه به نام خود او شهرت دارد. برخی از حافظ پژوهان شعر او را پایه گذار سبک هندی می‌دانند که ویژگی اصلی آن استقلال نسبی ابیات یک غزل است.

بنا به ماهیت و طبیعتش، شعر حافظ شرح‌طلب است. این امر، به هیچ وجه ناشی از دشواری یا دیریابی آن نیست، بلکه، در چندپهلویی، پرمعنایی، و فرهنگ‌مندی شعر حافظ نشان ‌دارد.

سال وفات او به نظر اغلب مورخین و ادیبان ۷۹۲ هجری قمری است . علت مرگ او به طور دقیق مشخص نیست. او در گل گشت‌ مصلی‌ که‌ منطقه‌ای‌ زیبا و باصفا بود و حافظ علاقه‌ زیادی‌ به‌ آن‌ داشت‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد و از آن‌ پس‌ آن‌ محل‌ به‌ حافظیه مشهور گشت‌.

نقل‌ شده‌ است‌ که‌ در هنگام‌ تشییع‌ جنازه‌ خواجه‌ شیراز گروهی‌ از متعصبان‌ که‌ اشعار شاعر و اشارات‌ او به‌ می‌ و مطرب‌ و ساقی‌ را گواهی‌ بر شرک‌ و کفروی‌ می‌دانستند مانع‌ دفن‌ حکیم‌ به‌ آیین‌ مسلمانان‌ شدند.  در مشاجره‌ای‌ که‌ بین‌ دوستداران‌ شاعر و مخالفان‌ او در گرفت‌ سرانجام‌ قرار بر آن‌ شد تا تفألی‌ به‌ دیوان‌ خواجه‌ زده‌ و داوری‌ را به‌ اشعار او واگذارند. پس‌ از باز کردن‌ دیوان‌ اشعار این‌ بیت‌ شاهد آمد:

قدیم‌ دریغ‌ مدار از جنازه‌ حافظ                                که‌ گرچه‌ غرق‌ گناه‌ است‌ می‌رود به‌ بهشت‌

منابع:

  • بنیاد علوی
  • ادبیات فارسی
  • ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: