Saturday, 18 July 2015
30 November 2020
وقتی اهداف گم می‌شوند،

«مهدی جامی به درستی نوشته نقد، اصولی دارد»

2010 December 05

مطلب‌هایی که در این بخش تارنمای رادیو کوچه منتشر می‌شود یا انتخاب دبیر روز سایت و یا پیشنهاد دوستان رادیو است که می‌تواند از هر گروه یا دسته و یا مرامی باشد. نظر‌های مطرح شده در این بخش الزامن نظر رادیو کوچه نیست. اگر نقد و نظری بر نوشته‌های این بخش دارید می‌توانید برای ما ارسال کنید.

منبع: فیلدوست

آن‌چه در ذیل می‌خوانید کامنتی فیس‌بوکی است که به دلیل طولانی شدن زیاد آن نتوانستم آن را در فیس‌بوک قرار دهم. هدف نقد منش اخیر فردی است که خود رسانه‌ای جدید و خلاقانه بر اساس اصل نویی که در پایین به برخی اشاره می‌کنم، به ما معرفی کرد اما اکنون انگار دچار حسی خاص شده، که یا این مورد اخیر چیزی استثناست یا سابقه قبلی تصادف بوده است. آن چه من گمان می‌کنم، صحت مورد اولی است و هدف این نوشتار (کامنت) دوستانه ذکر نکته‌ای است که لازم دیدم بگویم. با فرض این نکته بخوانید که این متن به صورت یک کامت و در عرض چند دقیقه نوشته شده و فقط به دلیل کمبود جا در آن مدیوم این‌جا قرار داده‌مش و لینکش را آن‌جا می‌گذارم و طبیعتن عاری از جامعیت کافیست و (احتمالن) دارای لغزش‌های احتمالی. اشتباهات و لغزش‌های من در این مطلب هم شایسته‌ی اعتراض یا نقد هست.

مهدی جامی به درستی نوشته نقد اصولی دارد.

اما متاسفانه خود از اصول آن در این زمانه آگاه نیست. من اخیرن تصادفی متوجه رفتار ناشایستی از آقای جامی شده‌ام. او به طور هم‌زمان این منش را در فیس‌بوک و گودر به طور موازی امتداد داده است. حسی که می‌شود آن‌را خودبزرگ‌بینی (بیش از حد) و دارا بودن حسی که انگار در اتاق مانیتورینگ رسانه‌های فارسی‌زبان نشسته است نامید.

کار بدی هم نیست این‌که آدم باتجربه‌ای مثل جامی تجربیاتش را در اختیار جوانانی که کار رسانه‌ای می‌کنند قرار دهد اما مشکل همان است که خود می‌داند و به نوش آذر می‌گوید و نمی‌دانم چرا یادش می‌رود در رفتار اجتماعی‌اش اعمال کند. همان اصولی که نقد دارد.

مثلن بالای لینک مطلبی که در فیس‌بوک از همین شاعر گذاشته با چنان اصفاتی می‌نویسد و متن را «هولناک» می‌نامد یا در گودر لینک مقاله حنیف مزروعی را هم‌خوان می‌کند و بالایش می‌نویسد «یکی ببیند و بگوید این چه می‌گوید». (حداقل در همین ماه گذشته  تکرر مواجه با این موضوع آن‌قدر برایم جالب بوده که چندتایی در ذهنم مانده است.)

معمولن جای کامنت گذاشتن زیر نوشته است و وقتی شما بالای صرفن لینک یک نوشتار با این گونه ادبیات و لحن نوشتاری سخن می‌گویید، عملن در حال القای پیش‌فرضی به مخاطبتان هستید. (امیدوارم مطالعه‌تان در حوزه گفتمان خبری به قدر تجربه شما باشد و متوجه کنه‌نظری بحثم بشوید که این‌جا جای پرداختن مفصل بدان نیست). شما مخاطبی (که من به تواتر دیده‌ام در کامنت‌ها حس احترام یا شاگردی نسبت به شما دارند) را ترغیب که نه، بلکه بدان‌ها القا می‌کنید با این پیش‌فرض به سوی این متن بروید تا «امر هولناک» در نمونه‌ی «زمانه» یا «امر مهمل» در نمونه نوشته‌ی مزروعی درباب بی‌بی‌سی را «کشف» کنند. این نه تنها به گمان من مشمول اصول نقدی که خود به نوش‌آذر متذکرشان می‌شوید نباشد که محمل مناسبی برای بررسی محققین و کسانی که در حوزه ارتباطات و تحلیل انتقادی گفتمان رسانه‌ها مطالعه دارند فراهم می‌آورد. حتا می شود برگشت و دید «زمانه» در دوره شما این چنین نگاه ایدئولوژیکی داشته است یا نه.

نکته دوم و آخرم در مورد آقای جامی بحث صداهای حاشیه‌ای و خرده صداهاست. صداهایی که شنیده نمی‌شوند: و مستقیمن استبداد ایدئولوژیک رسانه‌ای مانع از شنیده شدن آن‌ها می‌شود. (معنای ایدئولوژیک در سطر گذشته برای برخی که با مباحث تحلیل گفتمان کم‌تر آشنایند شاید گم‌راه کننده باشد.) استبداد اشکال گوناگون دارد. نمونه‌ای از آن در تهران در سطح یک جامعه در حوزه‌های گوناگون اعمال می‌شود. یکی هم استبداد رسانه‌های کلاسیک و بزرگ. (علاقه شما و دوستانتان را به رسانه‌های خرد را زیاد در جاهای مختلف دیده‌ام. یکی از کارکردهای چنین رسانه‌هایی تکثر در صداهاست. ایجاد یک پلی فونی است. اصلن من گمان می‌کردم زمانه در دوران شما هم چنین منشی داشت. اما اخیرن این‌قدر این جنبه از رفتار شما برایم به طور مرتب برجسته شده، که به خاطراتی از گذشته که از شما در ذهن داشتم شک کرده‌ام.) این صداها به مذاق (ممکن است) اکثریت یک اجتماع خوش نیاید، و استبداد ایدئولوژیک رسانه‌ای این صدا را دچار سرکوب می‌کند. سرکوب‌گران این صدا دستشان را هم‌چون استبداد سیاسی به خون کسی آلوده نمی‌کند، حتا ژستی دموکراتیک، میهن‌پرستانه، اخلاق‌گرایانه که به مصلحت اجتماع و حرمت بزرگان می‌اندیشد و… اتخاذ می‌کنند، اما استعدادها، جوان‌ها، خلاقیت‌های افراد و دینامیسم لازم برای جامعه‌ای رو به رشد را منهدم و نابود می‌کند. این همه وبلاگ و فیس‌بوک و گودر و… همه برای بلند کردن همین صداها و خرده صداهاست. کسی که در حوزه رسانه است و از رسانه‌های خرد زیاد می‌گوید، این گونه رفتار کردن برایش مناسب نیست.

حسین نوش‌آذر با وجود این‌که می‌گوید 25 سال است که می‌نویسد، من نمی‌دانم چرا مسئله به این سادگی و مطرحی در سطح اندیشه‌های روز را نمی‌تواند بنویسد و بی‌خود بحث را به بعد از کودتای انتخاباتی ربط می‌دهد. نوش آذر عزیز، امروزه روز این مباحث، مباحثی جهانی است و خیلی گسترده‌تر از یک بحث پساانتخاباتی و ایرانی آن. درود بر شما که صداهای خفه شده توسط آقای جامی یا خیلی‌ها در تهران یا حتا بنگاه‌های رسانه‌ای عظیم جهانی را انعکاس می‌دهید. تازه کاش فقط خفه کردن و سانسور کردن باشد، نه تحقیر و القای نگاهی تحقیرآمیز به متن به مخاطبی که به‌خاطر احترامی که به ما دارد، گمان می‌کند هر حرف یا رفتار ما درست و بی‌عیب است. اگر اصولی هم دارید آقای نوش‌آذر بدان پایبند باشید، و نشان دهید پایبندید. اگر یادتان باشد قبل از این‌که این جریان رسانه‌ای داخل ایران به تعبیر شما علیه شما و بخش ادبی آغاز شود، من نقدی نوشتم بر صفحه خاک و بدون نفی نیکی بالا آوردن این صداهای حاشیه‌ای به متن، به برخی اصولتان نقد وارد کردم، که شما هم خیلی بد در حد یک خط همین جمله کلیشه‌ای سردبیرتان را تحویلم دادید که سیاست «زمانه» انعکاس نظرات همگان است. این به نظر اصول مدون کار نمی‌آید.

یک توضیح بدهم برای دوستانی که شاید بعدن سوالی بپرسند یا نقدی بکنند که شاید من عضوی از تیم (به تعبیر تیم قبلی زمانه) کودتاگر زمانه هستم. خیر، این نقدی هم که در پاراگراف بالا گفتم را نیز در وبلاگم منتشر کردم و نظر آقای نوش‌آذر براساس مطلب وبلاگ بود. کلن من یک بار تماسی با زمانه داشته‌ام، آن هم دو سال پیش بود و اتفاقن در زمان مدیریت همین آقای جامی بود که اردوان مصاحبه‌ای از من گرفت آن هم درباب آینده جنبش دانش‌جویی. وگرنه من صرفن یک مخاطب زمانه بوده‌ام که در هر دو دوره  آن را خوانده‌ام و علی‌رغم این‌که گمان می‌کنم سطح برنامه‌ها در دوره اخیر پایین‌تر آمده اما بسیار از این برنامه‌ها در هر دو دوره آموخته‌ام.

پی نوشت: این‌که مهدی جامی بعد از آن سودهی مغرضانه و ناجوان‌مردانه، نشسته و نقدی بر گفتار جوان شاعر نوشته دوچیز را نشان می‌دهد. اول خودش اصول را می‌داند. و دوم با این‌که برخی سخنانش به گمان من هم درست است، اما زیاد با ادبیات جهان و جریان‌های فعلی ادبیات ایران (به دلیل دوری از وطن) آشنا نیست. این حرف‌هایی است که در اکثر محافل شعری جوانان امروز علیه بزرگان ادیب فارسی قرن معاصر گفته می‌شود، فقط توسط رسانه‌ها حذف می‌شود یا اصلن رسانه‌ای برای انتشار نمی‌یابند. علاوه بر این حرف‌های این شاعر جوان مرا یاد منولوگ‌های کاراکترهای داستان‌های هانریش بل، البر کامو، و.. انداخت و این قدرها هم نباید با نگاه سنتی چون شما به این متون نظر کرد. زندگی جدید فقط استفاده از ابزارهای مدرن و نوشتن درباره رسانه‌های خرد نیست، پذیرش برخی واقعیت‌ها و تغییر برخی ذهنیت‌ها را هم لازم دارد. دیگر نه شما مهدی جامی عزیز و نه حکومت‌هایی با سازمانی عریض و طویل هم صدای هیچ کسی را هم نمی‌توانند حذف کنند (آن چنان که تو گفته‌ای اگر سردبیر «زمانه» می‌بودی حذفش می‌کردی) حتا صدای دیوانگان محبوس در تیمارستان در این زمانه که فوکو آب‌رویی برایشان خرید. (البته این شاعر معلوم است جوان با ذوقی و با استعدادی -حداقل از بیش‌تر از من- است، امیدوارم سوبرداشت نشود از سخنم.)

پی نوشت دوم: نوش‌آذر در کامنتش نقدی به انعکاس بخشی از مصاحبه‌ی جوانی (که به قول نوش آذر از سپاه خط می‌گیرد) توسط رضا شکراللهی اشاره کرده است و جریانی علیه او در ایران. من کار به آن جوانی که او منظورش است ندارم، که شباهت‌هایی میان او و این شاعر مصاحبه شونده در «زمانه» وجود دارد. اما نقد تو به انتشار آن در خوابگرد، افتادن به دامن همان نگاه مبتنی بر استبداد رسانه‌ای است که مهدی جامی را این چنین بر آشفته کرده، و این مطلب نشان می‌دهد به نظرت آن چه تو می‌کنی خوب است، اما اگر دیگران همین کار را علیه تو مرتکب شدند، از نظرت ناجوان‌مردی است. قوائد زمانه‌ی جدید را اگر نپذیرید از نوشته‌هایی که در یک وبلاگ با سه بازدید کننده در ماه که به مدد هم‌خوان کردن‌ها در بالاترین و گودر و فیسبوک و… به صدها بازدید می‌رسد باید آشفته شوید و مرتب این‌گونه بنویسید. رضا شکراللهی هم با کامنتی که نوشته بود بر مصاحبه بیش‌تر به همین سمت فرو غلتیده بود که برای او که با ادبیات و جریان‌های ادبی داخلی به خوبی آشناست، به ذهن من بعید می‌نمود.

* آن‌چه اینجا نوشتم انتقادی دوستانه است و قابل نقد و بحث اما لازم است پیشاپیش بگویم سواستفاده از مدعیات من از جانب هرکسی علیه دیگری، از جانب من مذموم و غیرقابل پذیرش است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,