Saturday, 18 July 2015
30 October 2020
پروتاریانیسم

«آن روی سکه نظامی‌گری رژیم ایران»

2010 December 24

الیوت هن توف و ناتان گونزالس

ترجمه: علی نظری

منبع: فارین پالسی

در این هفته، دولت ایران طرح حذف رایانه‌ها را در کشور به اجرا گذاشت که بر اثر آن یارانه‌های برق و سوخت مصرف‌کنندگان به ارزش میلیاردها دلار برداشته شد. اگرچه پرداخت یارانه‌های نقدی به خانواده‌های کم‌درآمد تا حدی از شدت فشار کاسته است، با این‌حال این حرکت شباهت زیادی به یک ریاضت بزرگ اقتصادی برای کشور دارد. با این‌که تاثیر اقتصادی این طرح کاملن واضح است، برای بسیاری از افرادی که از خارج این جریان را نظاره می‌کنند این سوال پدید آمده است که چگونه رژیمی در عین اختلافات جناح‌های داخلی و عدم محبوبیت شدید چنین طرح رادیکالی را به اجرا در آورد. در چند هفته گذشته شایعاتی مبنی بر استیضاح محمود احمدی‌نژاد به گوش می‌رسید که اخراج تحقیر‌آمیز وزیر امور خارجه منوچهر متکی را به‌دنبال داشت. این اتفاقات را نمی‌توان نشانه‌ای از آرامش در مدیریت بحران اقتصادی دانست.

اما روایات به‌دست آمده از سرخط خبرها می‌توانند گم‌راه‌کننده باشند و توسعه دراز مدت در تهران در جهت تعجب برانگیزی حرکت می‌کند. امروزه به‌نظر می‌رسد که جمهوری اسلامی به ثبات سیاسی بیش‌تری رسیده است و حتا ممکن است طرح بهبود روابط ایران و آمریکا را تحت حکومت آن‌چه هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا یک «دیکتاتوری نظامی در حال ظهور» نامیده است ارایه دهد.

روحانیت نیاز به نیروی سپاه پاسداران دارد و پروتاریان برای مشروعیت نیاز به حکومت روحانیون دارد. اما موازنه قدرت در حال تغییر است و سپاه پاسداران در حال تبدیل شدن به شریک قوی‌تر است

اگرچه این روند از اواسط دهه 1990 آغاز شده بود، با فجایع پس از انتخابات 2009 شبکه امنیتی و علی‌الخصوص سپاه پاسداران به‌طور رسمی چهره واقعی خود را نمایان ساخت. ناظران این جریان را «سلطه پروتاریان» (praetorian takeover) نام‌گذاری کرده‌اند، نامی که از افسران گارد پروتاریان روم گرفته شده است، محافظان سلطنتی سزار که از نزدیکی‌شان با قدرت سود می‌بردند تا جایی که خود در نهایت تبدیل به منصوب‌کنندگان پادشاهان گشتند.

در اوایل دهه 1960، دیوید راپوپورت دانش‌مند علوم سیاسی پیش‌گام مطالعه درباره پروتاریانیسم شد. او به بررسی ویژگی‌های اصلی رژیم‌های نظامی نوپا که عمدتن در آمریکای لاتین و شرق میانه قرار دارند پرداخته است. او دلیل ضعف دولت‌های پروتاریانی را این‌گونه بیان می‌کند: «اول، دولتی با روابط ناسالم مدنی- نظامی به نابودی اعتماد متقابل منجر می‌شود، که در نهایت باعث مداخله نظامیان در کشور خواهد شد. دوم، خطر سلطه نظامیان باعث ایجاد یک چرخه فساد خواهد شد، زیرا نظامیان امتیازات بیش‌تر و بیش‌تری را در قبال تصرف‌نکردن قدرت‌طلب خواهند کرد. سوم این‌که این فرهنگ فساد به تدریج توانایی‌های دفاع در جنگ را تحلیل خواهد برد که آن نیز جدایی اعضای ارتش و هم‌چنین عموم مردم را، که حکومت نظامیان را نامشروع می‌دانند به‌دنبال خواهد داشت.»

با این‌حال در نظر گرفتن ایران به‌عنوان یک دولت پروتاریان، نتیجه‌گیری‌های بسیار متفاوتی را به‌دنبال خواهد داشت. به نظر می‌رسد که ایران پروتاریانی، حداقل برای آینده‌ای کوتاه بر این سه مانع فائق آمده است. در روابط مدنی- نظامی، نظام ترکیبی منحصر به فرد جمهوری اسلامی که متشکل از عناصر منتخب جمهوری‌خواه در کنار رهبران منصوب مذهبی است، از طریق ظهور اتحاد نخبگان روحانی و سپاه پاسداران برای ضدیت با شخصیت‌های اصلاح‌طلب منتخبی مانند رییس جمهوری اصلاح‌طلب محمد خاتمی و نامزد این دوره انتخابات ریاست جمهوری میر‌حسین موسوی که از سران جنبش سبز است رابطه‌ای مثلثی را بوجود آورده است. این اتحاد روحانیون- نظامیان هم‌چنان پس از انتخابات 1388 برقرار مانده است: روحانیت نیاز به نیروی سپاه پاسداران دارد و پروتاریان برای مشروعیت نیاز به حکومت روحانیون دارد. اما موازنه قدرت در حال تغییر است و سپاه پاسداران در حال تبدیل شدن به شریک قوی‌تر است.

در این چرخه امتیاز‌دهی سپاه پاسداران نقش اقتصادی مستقلی را بازی می‌کند که آن‌ها را از نهادهای سنتی پروتاریانی متمایز می‌سازد. سپاه پاسداران مجری پروژه‌های عظیم صنعتی و هم‌چنین کارتل‌های قاچاق است و در نتیجه نیازی به خشنود ساختن گروه دیگر (روحانیون) ندارد.

در نهایت درحالی که سپاه به عرصه‌های دیگر اقتصادی به‌عنوان بازیگران تجاری نقل مکان  کرده است، سطح حرفه‌ای‌گری خود را به‌عنوان نیرویی نظامی که مسوول امنیت داخلی، جنگ نامتقارن، زرادخانه موشک‌های پیچیده بالستیک و برنامه تسلیحاتی هسته‌ای است بالا برده است. در حالی‌که ارتش‌های پروتاریان ظرفیت‌های جنگی خود را به مرور از دست می‌دهند، به نظر می‌رسد که ایران در این عرصه تنها قوی‌تر می‌شود.

اگر چه، هیچ یک از این موارد حاکی ازموفقیت پروتاریان در سلطه‌ی کامل نیست. با اتکا به سپاه پاسداران برای از بین بردن خطر اصلاح‌طلبان، رهبر ایران علی خامنه‌ای  هنوز یک نیروی مستقل در حکومت ایران است. برای مثال، او قرارداد مبادله سوخت هسته‌ای را که احمدی‌نژاد در اکتبر 2009 بسته بود را به‌هم زد. آزمون نهایی از قدرت سپاه پاسداران بعد از مرگ علی خامنه‌ای رخ می‌دهد، زمانی که پروتاریان‌ها سزار روحانی خودشان را بر سر قدرت بنشانند.

اقتصاد پاشنه آشیل برای دستگاه نظامی در حال ظهور است در گذشته، سپاه پاسداران ازانزوای بین المللی ایران به عنوان دربان اقتصاد بسته بهره جسته است. اما موج جدید تحریم‌ها باعث تاثیر کوتاه مدتی بر روی تنش‌های داخلی ایجاد شده درون سپاه و هم‌چنین سایر اشخاص حکومت شده است. آخرین تحریم‌ها به‌خصوص از طرف اتحادیه اروپا و دولت آمریکا، ثبات اقتصادی ایران را با کاهش سرمایه‌گذار‌ی خارجی‌، محدود کردن دست‌رسی به بانک‌های جهانی و افزایش هزینه معاملات برای ایرانیان تضعیف کرده است.

این فشارها اصلاحات اخیر یارانه‌ها را برای دولت ایران در اولویت قرار داده است، که دولت ایران نیاز به تعدیل مخارج در مقابل کاهش درآمد مردم دارد. ولی از نظر سیاسی اصلاحات یارانه‌ها خود به خود برای سپاه پاسداران خطری در برندارد. جای‌گزینی یارانه‌ها با انتقال پول نقد، ابزاری دیگر برای کنترل اقتصاد است. با این حال پروتاریان ایران در نهایت از عهده این شکست اقتصادی بر نمی‌آید و اصلاحات یارانه‌ها ممکن است چالش بزرگی را در مسیر تحکیم قدرت قرار دهد.

حال این سوال مطرح است که این موضوعات برای دولت آمریکا چه مفهومی دارد؟ متاسفانه بسیاری در دست‌گاه سیاست خارجی ایالات متحده هم‌چنان امید خود را بر پیروزی اپوزیسیون اصلاح‌طلب قرار داده است که با وجود سرکوب تراژیک گروه‌های طرف‌دار دموکراسی، نظامی‌گری رژیم ایران ممکن است راهی برای معامله با ایالات متحده باز کند. با این وجود اختلافات داخلی در ایران باعث رادیکال شدن رژیم ایران شده و هر چه ثبات ایران بیش‌تر باشد، مبادله با تهران آسان‌تر می‌شود.

سپاه پاسداران ممکن است به توانایی گریزانی (انحصار قدرت سیاسی) دست یابد. یک دولت مقتدر و توانای پروتاریان ممکن است به یک هنرپیشه قابل پیش‌بینی تبدیل شود. دیگر احساس نیازی به یک دلال برای ایدئولوژی افراطی ضد آمریکایی برای آرام کردن جناح‌های داخلی نمی‌باشد. وقتی این امر به بهای از بین رفتن حقوق بشر و آزادی در ایران می‌انجامد، حاکی از آینده‌ای بهتر برای روابط ایران با جامعه بین‌المللی می‌باشد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,