Saturday, 18 July 2015
26 September 2020
زخم

«ایرانیان در انتظار سونامی مواد مخدر»

2010 December 30

افشان برزگر/ رادیو کوچه

بر اساس آمارها هم‌اکنون 214 میلیون معتاد در دنیا به انواع مواد‌مخدر وجود دارد که سهم ایران در این میان، حدود یک میلیون و 200 هزار نفر است که این میزان با اضافه شدن جمعیت معتادان تفننی، به حدود دو میلیون نفر می‌رسد. اعتیاد به مواد‌مخدر به‌عنوان یکی از چهار بحران جهانی هزاره سوم تلقی شده و بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، سونامی هرویین، در حال شستن سواحل اروپاست.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بر اساس آمارهای بین‌المللی، حداقل یک نفر از 20 نفر در گروه سنی 15 تا 64 سال تجربه مصرف مواد مخدر را داشته، به‌طوری که در حال حاضر 26 میلیون نفر یعنی شش درصد جمعیت کره زمین را معتادان سخت تشکیل می‌دهند.

تا چند سال پیش، معتادان مواد‌مخدر سنتی مصرف می‌کردند که هم سبک بود و حداقل راه درمانی برای آن وجود داشت، اما در حال حاضر به نظر می‌رسد که دنیا مصرف این دسته از مواد را کم‌کم کنار گذاشته و به‌سمت مصرف مواد‌مخدر صنعتی رفته که این مواد در مقایسه با مواد‌مخدر سنتی مانند تریاک، سنگین‌تر بوده و هنوز راه درمان شناخته شده‌ای در دنیا برای آن پیدا نشده است.

بر اساس آمارهای بین‌المللی، حداقل یک نفر از 20 نفر در گروه سنی 15 تا 64 سال تجربه مصرف مواد مخدر را داشته، به‌طوری که در حال حاضر 26 میلیون نفر یعنی شش درصد جمعیت کره زمین را معتادان سخت تشکیل می‌دهند

ایران هم از این قضیه مستثنی نیست و شاید به‌دلیل هم مرزی با بزرگ‌ترین تولید کننده مواد مخدر جهان، یعنی افغانستان در معرض آسیب‌های بیش‌تری نیز باشد.

طبق نتایج آخرین ارزیابی سریع وضعیت اعتیاد در ایران، در حال حاضر دامنه اعتیاد، 800 هزار تا یک میلیون و 700 هزار نفر را در کشور در بر‌گرفته که البته میانگین این محدوده، یک میلیون و 200 هزار معتاد در کشور است که پنج درصد این رقم را زنان تشکیل می‌دهند.

این نتایج هم‌چنین نشان می‌دهد، معتادان ایرانی سالانه دو تریلیون و 687 میلیارد و 990 میلیون و 922 هزار تومان معادل سه میلیارد دلار یعنی 15 درصد از درآمد نفتی کشور در شرایط عادی را صرف مواد‌مخدر می‌کنند. در مجموع معتادان کشور از یک هزار تا پنج میلیون تومان در ماه صرف اعتیاد می‌کنند که این رقم به‌طور متوسط به 182 هزار تومان در ماه می‌رسد.

نتیجه این تحقیق ملی نشان داده است که میانگین سنی اعتیاد در ایران افزایش یافته است و جمعیت معتادان زیر 20 سال و 20 تا 24 ساله کشور از 17 به 15 درصد کاهش داشته، اما مصرف کراک ایرانی (حاصل از هرویین ناخالص) و هرویین در کشور افزایش یافته و به 5/44 درصد رسیده است.

وضعیت تاهل معتادان هم نشان می‌دهد که سه درصد معتادان مجرد، 50 درصد متاهل، دو درصد متارکه کرده و دو درصد مطلقه هستند که این امر نشان می‌‏دهد میزان اعتیاد در بین متاهلان بیش از سایر گروه‌‏ها است.

هم‌چنین بر اساس آمارهای دولتی، 15 درصد کارگران ساده و 17 درصد کارگران ماهر سابقه مصرف مواد‌مخدر دارند، هم‌چنین بیش از 10 درصد رانندگان، کم‌تر از چهار درصد کشاورزان، هفت درصد دارندگان مشاغل تخصصی، هشت درصد مغازه داران، سه درصد افراد خانه‌‏دار و 20 درصد افراد بی‌کار معتاد هستند.

بر این اساس، حدود 43 درصد معتادان تحت‌تاثیر دوستان، 10 تا 12 درصد معتادان بدون پیش‌نهاد افراد خاص، حدود 10 درصد معتادان نیز تحت‌تاثیر هم‌کاران خود و حدود 15 درصد معتادان تحت‌تاثیر بستگان دچار اعتیاد شده‌‏اند.

بر اساس اعلام مسوولان دولتی ایران، بیش از 30 درصد معتادان در مهمانی‌‏های دوستانه، 9 درصد در مهمانی‌‏های خانوادگی، 20 درصد در منازل، دو درصد در مدارس، 15 درصد در پارک ها، سه‌درصد در خواب‌گاه‌‏ها و شش درصد در کوچه و خیابان اعتیاد خود را آغاز کرده‌‏اند.

علت گرایش چهار درصد معتادان به مواد مخدر مشکلات جنسی، 26 درصد کسب لذت، 25 درصد ارضای حس کنجکاوی، 22 درصد مشکلات روحی، پنج درصد دردهای جسمانی، چهار درصد بیمارهای جسمانی و هفت‌درصد در دسترس بودن مواد مخدر بوده است.

نتایج تحقیقات ملی در ایران نشان داده که 50 درصد معتادان، مصرف کننده تریاک، 20 درصد مصرف‌کننده هرویین، 10 درصد مصرف‌کننده حشیش و شش درصد مصرف‌کننده شیره هستند که 63 درصد به شیوه تدخین، 11 درصد تزریق، 22 درصد خوردن و حدود شش‌درصد به شیوه انفیه مواد مخدر را مصرف می‌‏کنند.

هم‌چنین آمارها نشان می‌دهد که 15 درصد معتادان در سن کم‌تر از 20 سال، 35 درصد در فاصله سنی 20 تا 24 سال، 26 درصد در سنین 25 تا 29 سال، 12 درصد در سنین 30 تا 34 سال و 10 درصد در سنین بیش از 35 سال اولین تزریق مواد‌مخدر را تجربه کرده‌‏اند و حدود 40 درصد معتادان با افرادی غیر از همسران خود رابطه جنسی دارند.

این آمارهای ملی در کنار نتایج تحقیقات مراکز غیردولتی که در زمینه اعتیاد و درمان آن بسیار فعال هستند، تکمیل می‌شود که البته در برخی موارد نتایج مراکز غیردولتی با دولتی‌ها متفاوت است، به‌طوری که بر اساس اعلام یکی از مراکز فعال غیردولتی، میانگین سنی معتادان حدود 32 سال است و در سال‌‏های اخیر تعداد معتادان در گروه‌‏های سنی جوان افزایش و سن اعتیاد حدود یک و نیم سال کاهش یافته است.

هم‌چنین براساس نتایج این تحقیقات 17 درصد معتادان 20 تا 24 سال، 23 درصد بین 25 تا 29 سال و گروه کثیری از آنان بین 20 تا 34 سال هستند و هفت درصد معتادان را زنان تشکیل می‌دهند که البته به‌نظر می‌‏رسد تعداد معتادان زن از این رقم بیش‌تر است و برخی مسایل و انگ‌‏های اجتماعی که مانع مراجعه زنان به مراکز درمانی می‌‏شود، درمان اعتیاد را در این گروه از معتادان با دشواری‌های بسیاری مواجه کرده است.

بر اساس نتایج این تحقیق، حدود شش درصد معتادان بی‌‏سواد، پنج درصد دارای سواد خواندن و نوشتن، 30 درصد دارای تحصیلات راه‌نمایی، 30 دارای تحصیلات کم‌تر از دیپلم، پنج درصد دارای مدرک فوق دیپلم و شش درصد دارای مدارک لیسانس و بالاتر هستند.

هم‌چنین بر این اساس بیش از 13 درصد معتادان با هم‌جنسان خود رابطه نامشروع دارند.

در این بین، محققان هم بر اساس مطالعات‌شان اظهارنظرهایی درباره اعتیاد کرده‌اند، به‌طوری که برخی از آن ها معتقدند که گسترش روزافزون اعتیاد در کشور، تنوع مواد مخدر و تغییر الگوی مصرف از مواد مخدر سنتی به مواد روان‌گردان صنعتی باعث شده روزانه 500 جوان و سالانه پنج درصد به جمعیت معتادان کشور اضافه شود.

اگر به معتادان به دید انسانی نگاه شود و آن‌ها را بیمارانی نیازمند درمان بدانیم، آمار نگران‌کننده دیگری نیز در این زمینه در ایران به چشم می‌خورد و آن آمار مرگ ومیر معتادان است، به‌طوری که بر اساس اعلام کارشناسان روزانه چهار معتاد در ایران جان خود را از دست می‌دهند که عمده علل مرگ و میر معتادان در کشور ناشی از مصرف مواد مخدر با ناخالصی بالا، سقوط از ارتفاع و اوردوز گزارش شده است.

عمق این فاجعه به حدی بالا بوده که ستاد مبارزه با مواد مخدر که متولی امور معتادان در کشور است، نسبت به آمار مرگ و میر این بیماران هشدار جدی داده است.‌

آن‌چه گفته شد تصویر بسیار کوچکی از وضعیت اعتیاد در ایران بود، حال باید دید که برنامه مدیران کشور برای کنترل ابتلا، درمان و در آینده، مهار این آسیب اجتماعی در کشور چیست؟

شاید بتوان گفت که یکی از اقدامات پایه‌ای و کلیدی که در ایران انجام شد، تغییر نگاه قانون به معتادان بود، به‌طوری که با تغییر قوانین در ایران این افراد دیگر مجرم محسوب نمی‌شوند، بلکه بیمار هستند که در صورت دستگیری باید تحت درمان قرار گیرند و امتناع آنان از درمان داوطلبانه منجر به آن می‌شود که به زندان بروند.‌

این اقدام مسوولان باعث شد که از گسترش افسارگسیخته و زیرزمینی اعتیاد در کشور جلوگیری و به جمعیت تحت درمان اضافه شود، به‌طوری که بر اساس اعلام مسوولان تا پایان سال 960 هزار معتاد تحت درمان قرار می‌گیرند.

البته کلاف سردرگم اعتیاد باعث شده که همه دولت‌ها در بن بست مقابله با این گرفتاری به دام بیافتند، چراکه در زمینه درمان اعتیاد عنوان شده که در موفق‌ترین کشورها در زمینه درمان نیز، حدود 80 درصد عود اعتیاد دیده شده که این آمار مربوط به درمان مواد مخدر سنتی است، چراکه هنوز روش درمان مشخص و قطعی برای مواد مخدر صنعتی و روان‌گردان‌ها در دنیا وجود ندارد.

اما به نظر می رسد آن‌چه در ایران وقت و انرژی مسوولان را به خود مشغول کرده این است که مسوولان در کشور همیشه به‌دنبال مقصر می‌گردنند و از بیان واقعیت‌ها  طفره می‌روند.

اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی ایران و دبیرکل ستاد مبارزه با مواد‌مخدر در اکثر سخن‌رانی‌ها و اظهارنظرهای خود عنوان کرده است که سرکرده‌های اصلی قاچاق مواد‌مخدر زیر نظر سازمان‌های جاسوسی آمریکا و انگلیس در حال فعالیت هستند و در ایران هیچ مافیای مواد مخدری وجود ندارد، زیرا مافیا، پیوند بین یک جریان غیرقانونی و حاکمیت است و در آن سران قدرت‌ها در ترانزیت مواد مخدر نقش اساسی دارند.

اما وی هیچ‌گاه به این سوال پاسخ نداده که چگونه سالانه و به گفته خودش 700 تن مواد مخدر، آن هم فقط برای مصرف معتادان در داخل کشور، با وجود صدها کیلومتر دیوار بتونی، سیم خاردار، گودال‌های عمیق با عرض‌های طولانی، نیروهای آموزش دیده مجرب و به کارگیری آخرین تکنولوژی‌های روز در مرزها و مبادی ورودی و خروجی، بدون حضور مافیا در داخل کشور وارد ایران می‌شود؟

در ایران بر روی درمان معتادان بسیار تاکید می‌شود، به‌طوری که در آخرین اقدام قرار است برای معتادان کارت شناسایی هوش‌مند صادر شود، تا از این طریق آمار معتادان کشور شفاف شده و دولت در جریان درمان آن‌ها نیز قرار گیرد.

البته قرار است که اردوگاه‌های کار اجباری معتادان نیز راه‌اندازی شود که معتادان در حین درمان با مشاغل و حرف مختلف آشنا شوند، تا پس از درمان بتوانند، حرفه‌ای را نیز یاد گرفته باشند که این طرح نیز مراحل پایانی خود را می‌گذراند.

افزایش ظرفیت درمانی مراکز اقامتی بهزیستی و استفاده حداکثری از توان بخش غیردولتی در درمان اعتیاد از دیگر برنامه‌های دولت ایران برای افزایش افراد تحت پوشش درمان اعتیاد است.

البته ایران در درمان اعتیاد روش‌های ابتکاری و منحصر بفردی را هم پی‌گیری می‌کند که نمونه آن درمان معتادان به تریاک با استفاده از شربت تریاک است. البته این روش درمان به‌صورت پایلوت در حال انجام است و بنا به گفته مسوولان قرار است از اول دی ماه امسال حوزه پژوهشی آن گسترده‌تر شده و در 10 شهر مرکزی کشور و بین سه تا چهار هزار معتاد توزیع شود.

نکته دیگری که در بحث درمان معتادان وجود دارد، مسایل مربوط به هزینه‌هاست، به‌طوری که بر اساس محاسبات انجام شده هزینه بهداشتی و درمانی سو‌مصرف‌کنندگان منظم مواد‌مخدر سالانه یک هزار و 23 میلیارد ریال است که این امر لزوم بیمه کردن معتادان با توجه به این که اکثر آن‌ها فاقد درآمد ثابت هستند را خاطرنشان می‌کند.

اما در حالی که در این زمینه، ستاد مبارزه با مواد‌مخدر با استناد به ماده 16 قانون مبارزه با مواد مخدر که بیمه معتادان را الزامی کرده، از اجرایی‌شدن بیمه معتادان تا پایان سال 90 خبر می‌دهد، اما وزارت رفاه و تامین اجتماعی به‌عنوان دست‌گاه بیمه‌گر کشور عنوان کرده که بیمه‌ای تحت‌عنوان بیمه معتادان در کشور اجرایی نمی‌شود و معتادان نیز مانند سایر افراد جامعه می‌توانند تحت پوشش بیمه درمانی ایرانیان قرار گیرند.

در حالی که گردش مالی تجارت مواد مخدر در دنیا سالانه به 1500 میلیارد دلار می‌رسد و از حالا برای سه سال دیگر تریاک مورد نیاز جهان در انبارها افغانستان دپو شده است، به‌نظر می‌رسد، برنامه‌های فعلی دولت‌مردان ایرانی به جایی نمی‌رسد و مثل همیشه جای برنامه‌های پیش‌گیری در برنامه‌ریزی‌های مسوولان خالی مانده است.

نبود آموزش و اطلاع رسانی زمانی چهره واقعی خود را نشان می‌دهد که بنا به گفته مسوولان کشور، بیش از 50 درصد خانواده‌ها پس از گذشت پنج‌سال متوجه اعتیاد اعضای خود می‌شوند. البته به نظر می‌رسد در بین برنامه‌ریزان کشور نیز درک درستی از لایه‌های فراوان و پیچیده اعتیاد وجود ندارد که این امر باعث شده که امر پیش‌گیری از اعتیاد به دست فراموشی سپرده شده باشد.

هرچند که اغلب دولت‌مردان، اعتیاد را ریشه بسیاری از جرایم و زمینه‌ساز بروز آسیب‌های اجتماعی می‌دانند، اما ضعف شدید برنامه‌های پیش‌گیری از اعتیاد و انجام موازی کاری در این زمینه، توجه نکردن به آموزش مهارت‌های زندگی در دوران کودکی و نوجوانی و خلا‌ قانونی در این زمینه باعث شده که ناقوس مرگ جمعیت ایران به‌خصوص جوانان، با صدایی بلندتر از دیروز به گوش برسد و سونامی مواد مخدر در غفلت مسوولان، جمعیت ایران را غرق کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,