Saturday, 18 July 2015
20 October 2020
پس‌نشینی تند

«وقتی دیوارها سخن می‌گویند»

2011 January 09

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

لغت «گرافیتی» یا دیوارنویسی و نقاشی بر روی دیوار، از واژه «گرافیو» در زبان ایتالیایی مشتق شده است که به معنی اثرگذاری سریع یا خط خطی است و ممکن است اصل این واژه به «گرافایر» به معنای نوشتن با قلم فلزی، در لاتین عامیانه باز گردد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

دیوارنویسی بخشی از هنرهای خیابانی و نیز از عناصر اصلی فرهنگ «هیپ‌هاپ» به‌شمار می‌آید. از جمله خطوط نوشتاری برای شعار و تصویرسازی برای زیباسازی شهری یا تبلیغات فرهنگی و به‌طور کلی رسم هر گونه اثر هنری از جمله متن، تصویر و برجسته‌نگاری که توسط طراح صورت پذیرفته باشد. منظور از هنر خیابانی آن بخش از گرافیک است، که در کوچه و خیابان و سطح شهر با آن برخورد می‌کنیم. در بسیاری از شهر‌های جهان، جذاب‌ترین و قابل توجه‌ترین قسمت‌های هنر، توسط مشهور‌ترین و معروف‌ترین هنرمندان خلق نمی‌شوند، بلکه توسط افرادی ناشناس به وجود می‌آیند که به آن‌ها هنرمندان خیابانی (Street artist) می‌گویند، که در تاریکی شب، مشغول به خلق آثار خود می‌شوند. شاید هم مهم‌ترین اصل هنرمندان خیابانی در ناشناس بودن آن‌ها باشد، هیچ وقت دیده نمی‌شوند و ما تنها آن‌ها را از روی اسامی مستعارشان می‌شناسیم. گرافیتی در اکثر موارد هنری تحسین‌برانگیز به شمار می‌آید، ولی در بعضی از موارد هم، به عنوان یک عمل خراب‌کارانه تلقی می‌شود، که خلاف قانون است. بسیاری از مردم آن‌ را یک هنر می‌دانند، ولی گروه دیگر آن را در رده‌ی vandalism  طبقه‌بندی می‌کنند. در بسیاری از کشورها، هنوز کشیدن این تصاویر روی دیوار، خلاف قانون است و مجازات‌هایی را در بردارد.

گرافیتی، سبک‌ها و دسته‌بندی‌های بسیار زیادی دارد که بر حسب نوع پیام یا فرهنگ جامعه طبقه‌بندی می‌شوند.

این هنر تاریخچه‌ای بسیار کهن دارد و ریشه در سنگ‌نوشته‌های تاریخی غارها و کتیبه‌های باستانی دارد. نقاشی‌های دیواری کهنی در ابعاد گوناگون وجود دارند که از همین دسته‌اند. در سده‌ی بیستم و کمابیش هم‌زمان با جنگ جهانی‌دوم، مشاهده درج نام و نشان گروه‌ها بر روی دیوارها تبدیل به امری عادی شد. در برخی مواقع این دیوارنویسی‌ها بسیار با دقت و هنرمندانه اجرا می‌شوند و سبک‌های متعددی به خود می‌گیرند. برخی از این آثار بار معنایی بیش‌تری را به دوش می‌کشند، که ممکن است حاوی یک پیام اجتماعی یا سیاسی باشد، که حتا با استفاده از افشانه‌های رنگی بر روی دیوارها، ساختمان‌ها و قطارها رسم می‌شوند. شاید شما هم تصاویری از دیوار برلین را دیده باشید، که لبریز از این آثار بود یا نگاره‌های دیگر اینترنتی را که دست به دست یا به‌تر بگویم، ایمیل به ایمیل می‌چرخند، و حاوی تصاویر نقاشی‌شده سه‌بعدی بر کف خیابان‌ها هستند. این‌ها همگی هنرهای خیابانی هستند.

گرافیتی، سبک‌ها و دسته‌بندی‌های بسیار زیادی دارد که بر حسب نوع پیام یا فرهنگ جامعه طبقه‌بندی می‌شوند.

این‌ها همه اما، فقط ظاهر این هنر را که هنرمندانش علاقه‌ی چندانی به هنرمند خواندن خود ندارند، را نشان می‌دهد. فرهنگ «هیپ‌هاپ» و به تبع آن گرافیتی یا نقاشی‌دیواری بخشی از هنر اعتراضی است، که علیه تبعیض‌نژادی، نژادپرستی و سرمایه‌داری در جامعه‌ی آمریکای پس از جنگ جهانی‌دوم و در میان سیاهان و لاتین تباران پا گرفت و به نوعی اعتراضی بود علیه همه‌ی آن‌چه که باید می‌بود و نبود. این انسان‌های توسری خورده، برای بیان هنر اعتراضی خود، از پیش‌پاافتاده‌ترین چیزهایی که می‌توانستند، هم‌چون موسیقی خیابانی و گرافیتی بهره بردند. این کار از نوشتن ساده‌ترین جملات اعتراضی آغاز و تا پیچیده‌ترین اشکال نقاشی‌ها ادامه یافت.

اثر بنکسی

مشهورترین هنرمند خیابانی، فردی انگلیسی به نام «بنکسی» (Banksy) است که هنوز هم هویت مشخصی ندارد. کارهای او، هم اکنون در سرتاسر جهان یافت می‌شود. افراد کمی در دنیا هستند، که گرافیتی را بشناسند و چیزی درباره‌ی او نشنیده باشند. در اصل خصوصیت اصلی این هنر هم همین است، هنر به خاطر لذت، نه به خاطر شهرت. شاید چیز زیادی در باره‌ی «بنکسی»  (Banksy) ندانیم، ولی آثار او هر چند وقت یک‌بار مورد توجه بسیاری از هنردوستان قرار می‌گیرد و چند نمونه‌ی آن به موزه‌ها نیز راه یافته است.

این هنر خیابانی در ایران عمری در حدود یک دهه دارد. اما متاسفانه هم‌چون موسیقی هیپ‌هاپ که در ایران محتوای اعتراضی خود را از دست داد، گرافیتی نیز به تدریج تبدیل به یک نوع تفریح جوانان قشر مرفه شد، گرچه که در گوشه و کنار شهر، هنوز هم نمونه‌های خوب و تاثیرگذاری از این هنر دیده می‌شود. پس از انتخابات اخیر ریاست جمهوری و با شکل گرفتن اعتراضات خیابانی هنر گرافیتی نیز تا اندازه‌ای سیاسی‌تر شد و کارهای تکان‌دهنده‌ و تاثیرگذاری بر در و دیوار شهر شکل گرفت. درست است که عمر بسیاری از این آثار به سبب آگاهی حکومت از بار اعتراضی آن‌ها کوتاه است و به سرعت پاک می‌شوند و از بین می‌روند، اما در همان عمر یکی دو روزه‌شان تاثیر لازم را بر مخاطب خود می‌گذارند.

اثر بنکسی

در بسیاری از کشورها، هنر کوچه و خیابان یکی از به‌ترین چیزهایی است که اندیش‌مندان و افراد آگاه آن جامعه می‌توانند به وسیله‌ی آن شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جامعه‌ی خود را مورد تحلیل قرار دهند، چیزی که در جوامع جهان سوم هم‌چون ما بیش‌تر به یک شوخی شبیه است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , ,