Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
مجله جاماندگان-خدایان نجاتشان نمی‌دهند-قسمت هجدهم

«تردید ممزوج درحصار توبه»

2011 January 25

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

منتقدان می‌گویند سخن از تناقض حتا برای متون ادبی، علمی، سیاسی و تاریخی هم مورد پذیرش نیست، چه رسد به کتاب آسمانی که به واسطه وحی نبوی منزل شده است، این‌جا سخن از متن صریح قرآن، کتاب مقدس مسلمانان است و انتقاد ناقدانی که آن را به تناقض‌گویی متهم کرده‌اند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

شاید شنیدن این موضوع که در قرآن ده‌ها بار تناقض‌گویی شده برای بسیاری از افراد «خصوصن مومنان» شگفت‌انگیز، و پذیرش آن سخت باشد، اما الزامن آن‌ها باید محیا برای پاسخ‌گویی باشند، در این‌جا به چند نمونه از استدلالات منتقدان تناقض‌گویی در قرآن اشاره می‌کنم:

«هر کس از شما که از روی نادانی کار بدی کند، آن‌گاه توبه کند و نیکوکار شود، بداند که خدا (نسبت به او) آمرزنده و مهربان است.»   سوره انعام آیه 54

آیه 119 سوره نحل نیز همین مضمون را تکرار می‌کند:

«پروردگار تو برای کسانی که از روی نادانی مرتکب کاری زشت شوند، سپس توبه کنند و به اصلاح آیند، آمرزنده و مهربان است.» آیه 17 سوره نسا نیز با صراحت بیش‌تری، شرط قبولی توبه را جهل به گناه می‌داند:

(قبول) «توبه بر خدا فقط برای کسانی است که بدی «گناه» به نادانی کنند، سپس به زودی توبه کنند. آنانند که خدا بسویشان بازمی‌گردد (و توبه‌شان را می‌پذیرد)…»

طبق آیات فوق، توبه افرادی که با علم به گناه بودن یک عمل، مرتکب آن شده‌اند قبول نمی‌شود

اما آیه 153 سوره نسا می‌گوید:

«اهل کتاب از تو می‌خواهند که کتابی از آسمان بر آنان فرو آری، همانا از موسی بزرگ‌تر از این خواستند که گفتند: «خدای را آشکارا به ما نشان بده، پس صاعقه آنان را به سبب (گستاخی و) ستم‌شان بگرفت. سپس گوساله را پس از آن‌که نشانه‌های روشن و آشکار (معجزات) برایشان آمده بود (به خدایی) گرفتند و ما (پس از آن‌که توبه کردند) از آن گناه درگذشتیم…»

هر کس از شما که از روی نادانی کار بدی کند، آن‌گاه توبه کند و نیکوکار شود، بداند که خدا (نسبت به او) آمرزنده و مهربان است

سوال این است که خداوند چگونه توبه بنی‌اسراییل را «با آن‌که عالمانه «و پس از آن‌که حجت بر آن‌ها تمام شده بود» مرتکب شرک شدند، قبول کرد و گناهشان را بخشید؟» آیا این ‌با مفاد آیه 17 سوره نسا در تناقض نیست؟ اکنون به آیات 89ـ86 سوره آل‌عمران بنگرید:

«چگونه خداوند، قومی را که بعد از ایمانشان کافر شدند، ‌هدایت کند؟ با آن‌که شهادت  دادند که این رسول، بر حق است و برایشان دلایل روشن آمد و خداوند قوم ستم‌گر را هدایت نمی‌کند، آنان سزای‌شان این است که لعنت خدا و فرشتگان و مردم، همگی بر ایشان است، در آن (جهنم) جاودانه بمانند، نه عذاب از آن‌ها کم می‌شود و نه مهلت می‌یابند، مگر کسانی که پس از آن توبه کردند و درست‌کاری پیشه کردند که خداوند آمرزنده مهربان است.»

طبق این آیات، کسانی که دلایل روشن «بینات» برایشان آمده و به حقانیت رسول خدا پی برده و ایمان آورده‌اند، چنان‌چه دوباره کافر شوند، عذاب ابدی در انتظارشان است، مگر آن‌که توبه کنند و راه درستکاری در پیش گیرند. یعنی توبه چنین افرادی ـ که عالمانه و آگاهانه از ایمان خود دست کشیده‌اند و دوباره کافر شده‌اند ـ نیز مورد قبول واقع می‌شود؟

باز هم تناقضی دیگر حال به آیه 90 همین سوره «آل عمران» نگاه کنید:

«کسانی که پس از ایمان خود کافر شدند، سپس بر کفر خود افزودند، هرگز توبه آن‌ها پذیرفته نخواهد شد، و آنان، خود گم‌راهانند.»

این آیه درست پس از آیات فوق 89ـ86 سوره آل عمران آمده و منتقدان را دچار آشفتگی کرده است.  مطابق آیات قبل، توبه کسانی که ایمان آورده و سپس «با آن‌که برایشان دلایل روشن آمده» دوباره کافر شده‌اند، قبول می‌شود.

و این البته منطقی و هماهنگ با آیات 53 و 54 سوره زمر است که می‌گوید:

«بگو: ای بندگان من (که بر خویشتن زیاده‌روی روا داشته‌اید) از رحمت خدا نومید مشوید. در حقیقت خدا همه گناهان را می‌آمرزد، که او آمرزنده مهربان است. و پیش از آنکه شما را عذاب در رسد و دیگر یاری نشوید توبه کنید و به سوی پروردگارتان باز گردید و تسلیم او شوید.»

مطابق این دو آیه، در توبه همواره باز است و هیچ‌گاه بسته نمی‌شود مگر هنگامی که مرگ فرا رسد، چگونه خداوند، قومی را که بعد از ایمانشان کافر شدند، ‌هدایت کند؟ با آن‌که شهادت دادند که این رسول، بر حق است و برایشان دلایل روشن آمد و خداوند قوم ستم‌گر را هدایت نمی‌کند، آنان سزای‌شان این است که لعنت خدا و فرشتگان و مردم، همگی بر ایشان است، در آن «جهنم» جاودانه بمانند، نه عذاب از آن‌ها کم می‌شود و نه مهلت می‌یابند، مگر کسانی که پس از آن توبه کردند و درست‌کاری پیشه کردند که خداوند آمرزنده مهربان است.

اما مطابق این آیه (90)، توبه این افراد هرگز پذیرفته نمی‌شود! منتقدان در پاسخ به استدلالی که می‌گوید در آیه 90 قیدی وجود دارد که در آیات 89ـ86 وجود ندارد و آن این است که:

«سپس بر کفر خود افزودند.»

بنابراین در این‌جا تناقض رخ نداده است، چون موضوع دو آیه متفاوت است. در آیات قبل، از کسانی سخن می‌رود که:

«ایمان آورده و سپس کافر شدند» و در این آیه از کسانی که «ایمان آورده و سپس کافر شدند و بر کفر خود افزودند» سخن به میان آمده است.

گفته‌اند، اما معنای چنین توجیهی این است که خداوند می‌خواهد به کسانی که پس از ایمان آوردن، دوباره کافر شده‌اند، بگوید: «اگر میزان کفر شما ثابت بماند، چنان‌چه به اشتباه خود پی‌برده و پشیمان شوید و توبه کنید، توبه شما پذیرفته می‌شود، اما اگر پس از کافر شدن، میزان کفر شما ثابت نماند و چیزی بر آن افزوده شود، دیگر هرگز امید بازگشتی برای شما نیست. یعنی حتا اگر به اشتباه خود پی‌برده و پشیمان شوید و هزار بار توبه کنید، باز هم فایده‌ای ندارد و توبه شما پذیرفته نمی‌شود؟»

اما این، اولن با عدل و رحمت خدا ناسازگار است و دومن در تناقض با مفاد آیه 153 سوره نسا است.

در آن آیه ـ که پیش از این آمد ـ بنی‌اسراییل، پس از آن‌که دوباره کافر شدند و تعالیم موسا را نادیده گرفتند، مجسمه گوساله‌ای را ساخته و آن را پرستیدند، یعنی نه تنها بر کفر خود افزودند، بلکه حتا از مرحله کفر بالاتر رفته و مشرک شدند، به عبارت دیگر مرتکب بزرگ‌ترین ظلم و گناه شدند،‌ اما توبه آن‌ها پذیرفته شد و خداوند گناه‌شان را بخشید. بنابراین توجیه فوق ناتوان از حل تناقضات مطرح شده است…

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , ,