Saturday, 18 July 2015
26 October 2020
پس‌نشینی تند

«عروسک، هم‌چون ابژه فرهنگی»

2011 February 07

اکبرترشیزاد‌ / رادیو کوچه

شمار فراوانی از اسباب‌بازی‌ها، تقلید و یا نسخه‌ی کوچک‌شده‌ای هستند از وسایل کار یا زندگی بزرگ‌ترها. اما برخی از آن‌ها فقط یک وسیله‌ی بازی یا تزیینی ساده نیستند و در حقیقت روایت‌گر گوشه‌ای از پیشینه‌ی دراز فرهنگ‌عامه، آداب و رسوم و تمدن یک سرزمین هستند. «ماتریوشکا» یا «عروسک‌ تودرتو» از آن نمونه‌هاست.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«ماتریوشکا» یا «عروسک‌تودرتوی» روسی، مجموعه‌ای از عروسک‌های کوچک‌شونده است که به ترتیب داخل دیگری قرار می‌گیرد. ماتریوشکا عروسک‌های چوبی درون‌تهی معروف روسی است، که از چوب درخت «زیرفون» و در تعداد پنج یا بیش‌تر یا کم‌تر و به‌صورت تودرتو با تزیینات و رنگ‌آمیزی متنوعی ساخته می‌شود. ماتریوشکا از اواخر سده‌ی نوزده میلادی به عنوان نماد و هدیه یادگاری روسیه درآمده‌ است.

واژه‌ی «ماتریوشکا» برگرفته از اسم‌های روسی «ماتریونا» (Matryona) و «ماتریوشا» (Matriosha) است، که برای دختران روس به کار می‌رود. حرف «ک» در ماتروشکا، «ک» تصغیر است. تاریخ ماتریوشکا به سال ۱۸۹۰ باز می‌گردد و الهام‌گرفته از عروسک‌های سوغات ژاپن است. اگرچه اصل اشیای تودرتو در روسیه آشنا بوده‌ است و به سیب‌های تراشیده‌ی چوبی و تخم‌مرغ‌های عید پاک در سال ۱۸۸۵ باز می‌گردد که دارای مرغ، جوجه، تخم‌مرغ و زرده تخم‌مرغ تودرتو بوده‌اند.

واژه‌ی «ماتریوشکا» برگرفته از اسم‌های روسی «ماتریونا» و «ماتریوشا» است، که برای دختران روس به کار می‌رود

پیشینه‌ی ماجرا به آن‌جا باز می‌گردد که «سرگی‌مالیوتین» ،نقاشی از کارگاه هنری مردمی از املاک «آبرامتسوو»، صنعت‌گر مشهور روس و از دوست‌داران هنر «ساوا‌مامونتوو»، مجموعه‌ای از عروسک‌های چوبی ژاپنی را که «هفت خدای بخت و اقبال» را نشان می‌داد، دید. بزرگ‌ترین عروسک مربوط به «فوکوروکوجو» ‌‌(Fukurokuju)، خدایی خوش‌حال و تاس و دارای چانه‌ای بسیار دراز بود، که درون آن  شش خدای دیگر تودرتو قرار داشتند.

«مالیوتین» با الهام از آن، نسخه‌ی روسی عروسک را طراحی کرد. این طرح توسط «واسیلی‌وزدوچکین» در یک کارگاه اسباب‌بازی تراشیده شد و توسط «سرگی‌مالیوتین» نقاشی شد. این نمونه از هشت عروسک تشکیل شده بود که بیرونی‌ترین آن دختری با خروس بود، و پس از آن شش عروسک دختر دیگر و یک عروسک پسر و درونی‌ترین آن‌ها یک نوزاد بود.

در سال ۱۹۰۰، «مامونتووا»، زن «ساوامامونتوو»، عروسک‌ها را در نمایش‌گاهی جهانی در پاریس به نمایش گذاشت و این اسباب‌بازی، مدال برنز دریافت کرد. به زودی در دیگر نقاط روسیه بسیاری آغاز به ساخت ماتریوشکاها در سبک‌های گوناگون کردند.

هنرمندان نوین، سبک‌های گوناگونی از عروسک‌های تودرتو ساختند. معمول‌ترین موضوع، مجموعه‌ی حیوانات، نقاشی پرتره و کاریکاتورهای سیاست‌مداران مشهور، موسیقی‌دانان، و ستاره‌های نام‌دار فیلم‌ها بودند. عروسک‌های ماتریوشکا که رهبران کمونیست روسیه را تصویر کرده ‌بودند، در سال‌های آغازین دهه‌ی پایانی هزاره‌ی میلادی، با تجزیه شوروی، بسیار محبوب شدند. امروزه بسیاری از هنرمندان با استعداد روسیه در نقاشی عروسک‌های ماتریوشکا تخصص دارند، که مقولات تخصصی از اشیا، مردم و طبیعت را تصویر می‌کنند. در طول «پروستریکا»، رهبران «اتحاد جماهیر شوروی» به یکی از موضوعات نمایش داده شده بر ماتریوشکاها تبدیل شدند.

ماتریوشکا نسخه مردانه نیز دارد که به‌طور معمول «بابوشکا» (babushka) یا «ددوشکا»  (dedushka) نامیده می‌شود و پیرمردی روس است. در طراحی «اصل ماتریوشکا» یا «اصل عروسک‌های‌تودرتو» اصلی است که بازگو کننده‌ی «اشیای یک‌سان، درون اشیای یک‌سان» است که در بسیاری از طرح‌های طبیعی یا ساخت انسان وجود دارد. ساختار پیاز نیز به همین شکل است. با کندن لایه بیرونی پیاز، دوباره لایه‌ای مشابه در زیر آن مشاهده می‌شود. از این ساختار در طراحی لباس و میزها نیز استفاده می‌شود. در طراحی لباس در لایه‌کردن لباس‌ها و در طراحی میزها، هنگامی که میز کوچک‌تر درون میز بزرگ‌تر جا می‌گیرد و میزی باز کوچک‌تر درون میز کوچک. امروزه در بسیاری از خانه‌ها، آپارتمان‌ها و یا اتاق‌های کوچک، در هر کجای جهان، براحتی یک نمونه از این عروسک‌ها یافت می‌شوند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , ,