شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
30 August 2016
مجله جاماندگان-‌سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق-‌قسمت بیستم

«نفرت با خون برون شود»

۱۳۸۹ اسفند ۱۰

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

درک تاریخی عناد میان جمهوری ‌اسلامی و سازمان‌ها و گروه‌های متفاوت غیر قابل فهم نیست، به خصوص که از یک‌سو با توجه به سیاست و مشی «صد در صدی» و یا صد در صد حذفی که پس از پیروزی جمهوری اسلامی بر ایران حاکم شد، و از طرف دیگر به سنت خشونت‌ورزی و مبارزه مسلحانه‌ای که به دلایل مختلف بر فعالیت‌های سیاسی دهه‌های قبل از انقلاب سایه‌افکن شده بود. تحلیل جامع و قابل قبولی هم از دلایل باب شدن مبارزه مسلحانه در اواخر دولت پهلوی، و هم از این واقعیت که اندیشه و مشی سیاسی بانیان جمهوری اسلامی از آغاز بر منطق «سیاه و سفید» پایه داشت، دلیل اول چشمه ظاهرن بی‌انتهایی از خشم شخصی، تاریخ خون‌باری از خشونت، زندان و قتل افراد مخالف، به خصوص فرزند خود آیت‌اله‌خمینی، توسط دولت پهلوی و خشم گروهی ناشی از پدیده‌هایی مثل فقر، به حاشیه راندگی و تحقیر اجتماعی روزافزون مذهبیون و به خصوص روحانیون در طی چند دهه قبل از انقلاب که موتور عاطفی پرقدرتی در پایه‌گذاران جمهوری اسلامی شد، و دلیل دوم طبیعت «اتوپیایی» ایدئولوژی بانیان جمهوری اسلامی، که از آغاز سرشت ایدئولوژیک جمهوری را بر پایه دو اصل «امکان» و «لزوم» رسیدن به یک مدینه فاضله اسلامی رقم زد و چنان‌که رسم ایدئولوژی‌های اتوپیایی است، سیستم را خود به خود به دیدگاه «سیاه یا سفید» و اجرای سیاست «با ما یا برما» سوق داد، ایدئولوژی که تاکنون بر نظام جمهوری اسلامی حاکم است و بلوغ ذهنی گذر از محدودیت‌های دیدگاه «بامن یا برمن» هنوز فرا نرسیده و با منظره پیش‌رو امیدی به زاده شدن دیدگاهی فراگیرتر نیز نمی‌رود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

با این‌که تقریبن تمامی جامعه ایران در پیروزی سال 57 نقشی ایفا کرده و به نوعی درگیر این افتخار بودند و قاعدتن از گروه‌هایی متفاوت پشتی‌بانی می‌کردند، اما آن‌چه از آن روزگار خاطره مانده، نعش‌های یاران آن مبارزه است، گروه‌هایی که به اجبار در حاشیه قرار گرفتند و یا پاشیدند و یا به بیراهه رفتند، انسان‌هایی که سرخورده دچار احساس فریب‌خوردگی شدند و خشم خود را به روش‌های گوناگون یا بدل به عقده نموده و به نسل‌های بعدی منتقل کردند و یا با نفرت خونین شد، راهی که می‌توانست به دموکراسی بیانجامد در نهایت به تصرف گروه روحانیون درآمد و دایره قدرت تا به امروز هم‌چنان کوچک و کوچک‌تر می‌شود.

در سال‌های پیش از انقلاب گروه‌های بسیاری درگیر مبارزه با پهلوی دوم بودند، گروه‌هایی که هرکدام در ضربه زدن به پیکره پادشاهی نقشی ایفا کردند، با شناخت این گروه‌ها و نحوه برخورد با آن‌ها توسط آیت‌اله‌ خمینی و جانشینش می‌توان به چگونگی استقرار نظام حاکم و شیوه تصاحب قدرت توسط روحانیون، بیش از پیش پی برد:

ابتدا حزب توده ایران، حزب توده  نقشی کوچک در انقلاب ایفا کرد، پس از کودتا، هدف سرکوب و ضربه‌های سخت نیروهای امنیتی، جنگ روانی شدید و شایعه‌سازی دولت بر علیه آن قرار گرفت و در اواخر دهه ۱۳۳۰ تنها شبحی از قدرت پیشینش بازماند. دگرگونی‌های اجتماعی حاصل از نوسازی، موجب شد تا رفته رفته، هواداران حزب توده به خانواده‌هایی با پیشینه چپ‌گرایانه محدود شوند. رهبری حزب نیز در نتیجه مرگ رهبران، سستی حاصل از کهولت و کناره‌گیری آنان، تضعیف شد. افزون بر این، مسئله مناقشات چین و شوروی، پیدایش گرایش‌های مائوییستی و انتقاد از سیاست‌های گذشته حزب از جمله آن‌چه منتقدان پیروی کورکورانه آن از شوروی‌ می‌نامیدند، موجب وقوع انشعاباتی در این حزب شد. با این‌حال، حزب توده در سال‌های نخست دهه پنجاه فعالیت‌های موفقی را آغاز کرد. از جمله اداره ایست‌گاه رادیویی پیک ایران، انتشار منظم دو مجله «مردم و دنیا» و بعدها نشریه «نوید» و هم‌چنین ایجاد هسته‌های زیرزمینی کوچکی در دانش‌گاه تهران و مناطق نفتی.

جبهه ملی و نهضت آزادی گروه بعدی‌ست، بیش‌تر رهبران جبهه ملی بازداشت شده در شهریور 1332، سال بعد آزاد شدند، ولی بسیاری از آنان یا از سیاست کنار کشیده و یا از ایران رفتند. اما برخی چون «کریم سنجابی»، «شاپور بختیار»، «داریوش فروهر» و «خلیل ملکی» به صحنه فعالیت سیاسی بازگشته و در سال‌های 1339-1342 با کاهش نسبی نظارت‌ها و سخت‌گیری‌های دولت، به سازمان‌دهی چند اعتصاب و راه‌پیمایی و انتشار یک روزنامه پرداختند. هم‌چنین دو هوادار جبهه ملی، به نام‌های «محمود طالقانی» و «مهدی بازرگان» به هم‌راه چند تن از اصلاح‌طلبان هم‌فکرشان مانند «یداله سحابی»، نهضت آزادی ایران را تشکیل دادند.

نهضت آزادی هم‌چون دیگر گروه‌های وابسته به جبهه ملی، پس از قیام خرداد سال 42، منحل و فعالیت آن غیرقانونی شد، با این وجود، هم‌چنان به برگزاری گردهمایی‌های مخفی در تهران و سازمان‌دهی نیروها در خارج از کشور، به ویژه آمریکای شمالی و فرانسه ادامه داد

بازرگان که فرزند یک بازاری ثروت‌مند و بسیار مذهبی بود، پس از تحصیل در رشته مهندسی راه و ساختمان در پاریس، برای تدریس در دانش‌کده فنی به ایران بازگشت و در دوران مصدق، به عنوان نخستین مدیرعامل شرکت نفت ایران راهی آبادان شد. او که عقایدی عمیقن ضد کمونیستی داشت، نظریه جدایی امور معنوی و دنیوی را رد می‌کرد و بر این باور بود که سیاست باید توسط مذهب، هدایت شود. «طالقانی» که بعدها به مقام آیت‌اللهی رسید و به خاطر مخالفت با حکومت رضاشاه، سابقه زندانی شدن داشت، پس از کودتا، بر خلاف دیگر روحانیون، به عنوان روحانی سرشناس پشتیبان جبهه ملی در تهران شناخته می‌شد. او به عنوان رابط و حلقه ارتباطی دو گروه مخالف متفاوت، یعنی روحانیون و جبهه ملی نقش مهمی ایفا کرد و شاید به دلیل هم‌بند بودن با انقلابیون غیرمذهبی در دوران حبس‌های طولانی‌اش، قادر به درک آنان بود. طالقانی در آثارش بر این هدف بود تا نشان دهد که تشیع اساسن با استبداد مغایر و با دموکراسی و هم‌چنین سوسیالیسم موافق و سازگار است. در واقع او نیز مثل بازرگان، به دنبال از بین بردن شکاف‌های اسلام با جهان معاصر و هم‌چنین اختلاف بین طبقه سنتی و محافظه‌کار با طبقه روشن‌فکر و مدرن بود، «اختلافی که در شکست نهضت مشروطه و مبارزات ملی، اثری به سزا داشت».

نهضت آزادی هم‌چون دیگر گروه‌های وابسته به جبهه ملی، پس از قیام خرداد سال 42، منحل و فعالیت آن غیرقانونی شد، با این وجود، هم‌چنان به برگزاری گردهمایی‌های مخفی در تهران و سازمان‌دهی نیروها در خارج از کشور، به ویژه آمریکای شمالی و فرانسه ادامه داد. از بین گروه‌های وابسته به جبهه ملی، نهضت آزادی بیش‌ترین نقش را در انقلاب سال 57 داشت و این موفقیت بیش‌تر مرهون روابط نزدیک نهضت با خمینی و تا حدودی هم توانایی‌های بازرگان و طالقانی در جذب گروهی از متخصصان جوان و تکنوکرات‌های رادیکال بود که درصدد تلفیق علوم جدید با اسلام بودند. نهضت آزادی را در آمریکای شمالی، چهار روشن‌فکر مقیم خارج به نام‌های «محمد نخشب»، «ابراهیم یزدی»، «مصطفا چمران» و «عباس امیرانتظام» رهبری می‌کردند و در فرانسه نیز «صادق قطب‌زاده» و «ابوالحسن بنی‌صدر» از سازماندهان اصلی این نهضت بودند که می‌بایست مثل بازرگان، نقش‌های حساسی را در سال‌های نخست پس از انقلاب 1357، ایفا کنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , ,