Saturday, 18 July 2015
21 September 2020
به بهانه زادروز محمد اقبال لاهوری

«ایرانی‌ترین خارجی؛ شیعه‌ترین سنی»

2009 November 09

سروش / رادیو کوچه

souroosh@radiokoocheh.com

نهم نوامبر مصادف با زادروز اقبال لاهوری؛ شاعر، فیلسوف، سیاست‌مدار و متفکر مسلمان هندی است، که اشعار زیادی نیز به زبان فارسی و اردو سروده‌است. اقبال در پاکستان به طور رسمی «شاعر ملی» خوانده می‌شود.

سِر محمد اقبال لاهوری یا علامه‌ محمد اقبال‌ لاهوری‌ فرزند شیخ‌ نورمحمد، در  سال‌ 1873 میلادی‌ در سیالکوت، که امروزه در ایالت پنجاب پاکستان واقع شده‌است، به دنیا آمد.

20091109-news1-eghbal-

اجداد او در کشمیر برهمن‌ بودند و یکی‌ از آنها در سده‌ نهم‌ هجری‌ به‌ اسلام‌ گروید. پس از تحصیلات مقدماتی در رشته‌ی فلسفه در دانشگاه لاهور ثبت‌نام کرد و از محضر سر توماس  آرنولد بهره برد.

دوره‌ی فوق‌لیسانس این رشته را با احراز رتبه‌ی اول در دانشگاه پنجاب به پایان رساند و به استادی برگزیده شد. سپس به توصیه‌ی سر توماس آرنولد برای ادامه‌ی تحصیلات عازم اروپا شد و سه سال در آن‌جا به مطالعه و تحصیل پرداخت. در دانشگاه کمبریج در رشته‌ی فلسفه پذیرفته شد و در آن‌جا با مک تیگارت، از هگل‌گرایان سرشناس، ادوارد براون و رینولد نیکلسون، از مستشرقان بنام، آشنا شد. در همین حال، به فراگیری زبان فارسی و عربی روی آورد.

پس از اخذ درجه‌ی فلسفه‌ی اخلاق از کمبریج وارد دانشگاه مونیخ در آلمان شد و رساله‌ی دکترای خود را با عنوان «سیر فلسفه در ایران» تدوین نمود.

در سال ١٩٠١ نخستین کتاب خود را در زمینه‌ی اقتصاد به زبان اردو تالیف کرد.

اقبال از میان متفکران غرب به آثار لاک، کانت، هگل، گوته، تولستوی، و از شرقیان به اشعار مولوی دل‌بستگی خاصی داشت.

اقبال یکی از نامورترین و سرشناس‌ترین شاعرپارسی‌گوی غیرایرانی در ایران است که نظیر شاعر بزرگی همانند بیدل دهلوی پذیرش ویژه‌ای در ایران یافته‌است.(این درحالی است که تفاوت شهرت بیدل در دیگر کشورها و ایران به اندازه‌ای است که نمی‌توان با هم سنجید.)از کل ۱۲ هزار بیت شعری که توسط اقبال سروده شده‌است ۷۰۰۰ بیت آن فارسی است.

دکتر شریعتی در جایی وی را «ایرانی‌ترین خارجی و شیعه‌ترین سنی» خطاب کرده‌است. تز دکترای وی مربوط به سیر حکمت در ایران بوده‌است و وی آرزو داشت تهران روزی جایگاه ژنو در اروپا را پیدا کند.

شاید بنیادی‌ترین دلیل شهرت اقبال در ایران چهره‌ی مذهبی او باشد چون بار نخست از سوی مذهبی‌ها (مانند مطهری و شریعتی) شناسانده شد. هرچند که اقبال بی‌گمان دلبستگی فراوانی به ایران داشته‌است و برخی از ملی‌گرایان نیز آن را ستوده‌اند ولی بیشتر گمان می‌رود که اینان برای هم سو کردن خود با دیگران این کار را کرده‌اند ودلیل‌هایی که برای ستودن اقبال آورده‌اند چندان استوار نیست.

مهم‌ترین اقبال شناس ایرانی کتر ملکی است که به قول خودش ده هزار صفحه مطلب در مورد اقبال نوشته و منتشر کرده‌است.

آثار اقبال‌ فراوانند. آنچه‌ در ایران‌ از او چاپ‌ شده‌، یکی‌ کلیات‌ اشعار فارسی‌ است‌ که‌ خود شامل‌ چندین‌ مجموعه‌ شعر فارسی‌ اقبال‌ است‌. دیگر احیای‌ فکر دینی‌ در اسلام‌ که‌ توسط‌ مرحوم‌ احمد آرام‌ ترجمه‌ و منتشر شد و سوم‌ کتاب‌ سیر فلسفه‌ در ایران‌ ترجمه امیرحسین‌ آریان‌پور.

علامه‌ اقبال‌ لاهوری‌ در سال‌ 1938 میلادی‌ درگذشت و در مسجد پادشاهی‌ لاهور به‌ خاک‌ سپرده‌  شد.

منابع

  • آفتاب
  • شاعرانه
  • تبیان

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: