Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
مجله جاماندگان‌-‌سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق-قسمت چهل‌و‌نهم

«جنبشی که صرفن تجربه آموزی بود»

2011 April 01

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

همان‌گون که گفته شد، رابطه میان بالادست و کارگزاری که برای منافع سیاسی و اقتصادی پیرو اوست، در نظام سیاسی ایران پس از آقای «خمینی» رواج بسیار یافت، این روابط نامشروع به سبب اقتدار مالی دولت شاهد مثال فراوانی دارد، منجمله:

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

تفحص مجلس از تخلف مالی سازمان صدا‌و‌سیما: درسال 2003 مجلس اصلاح‌طلب ایران طی یک تحقیق و تفحص ازسازمان صدا‌و‌سیمای تحت کنترل محافظه‌کاران خبر از تخلف 525 میلیارد تومانی آن داد. بر طبق قوانین ایران دست‌گاه قضایی موظف است پرونده‌های تحقیق و تفحص مجلس را خارج از نوبت و در اسرع وقت مورد بررسی قرار دهد ولی با گذشت چندین سال از این قضیه هنوز هیچ دادگاهی تشکیل نشده و «علی لاریجانی» رییس وقت سازمان صدا وسیما نیز پرونده را کشکی خواند.

فرودگاه امام و نفوذ سپاه پاس‌داران در پروژه‌های اقتصادی:

«پرزورسکی» اقدام برخی از گروه‌های درون بلوک قدرت حاکم برای به‌دست‌آوردن پشتیبانی نیروهای خارج بلوک را دقیقن اولین آستانه حساس گذار به دموکراسی می‌داند.

در سال 2005 وزارت راه ایران اعلام کرد که شرکت ترکیه‌ای «تاو» برنده مزایده فرودگاه امام است. ولی سپاه پاس‌داران که خواهان واگذاری توسعه فرودگاه به آن‌ها بود با این امر مخالفت کرد. درنتیجه در روز افتتاح فرودگاه، سپاه پاس‌داران برای به دست گرفتن کنترل فرودگاه به آن‌جا هجوم برد. این امر تعطیلی شش ماهه فرودگاه، آبروریزی ایران در عرصه بین‌المللی را در پی داشت. و به گفته «احمد‌‌خرم» وزیر وقت راه دویست‌میلیون‌دلار ضرر مالی به دولت زد. پذیرش ایران به‌عنوان عضو سازمان تجارت جهانی و تعهدپذیری در دیپلماسی بین‌المللی می‌تواند به ساختار کارفرمایی یکه تازانه دولت در ایران پایان بخشد.

نبود ارتباط میان اصلاح‌طلبان حکومتی و اپوزسیون نیز یکی دیگر از علل شکست این جنبش بود:

«پرزورسکی» اقدام برخی از گروه‌های درون بلوک قدرت حاکم برای به‌دست‌آوردن پشتیبانی نیروهای خارج بلوک را دقیقن اولین آستانه حساس گذار به دموکراسی می‌داند.

اصلاح‌طلبان هیچ‌گاه به ارزش نیروهای متخصص ایرانی در خارج از کشور پی نبردند. وجود سرمایه‌های عظیم مادی ایرانیان خارج از کشور می‌توانست کمک به سزایی به اصلاح‌طلبان بکند. آن‌ها می‌توانستند علاوه براستفاده از سرمایه مادی ایرانیان خارج از کشور از توان فنی ایشان نیز سود جویند. استفاده از ماهواره و شبکه‌های تلویزیونی فعال در خارج از کشور یکی از این ابزارهای فنی بود.

اصلاح‌طلبان حکومتی از لحاظ هویتی نیز خودشان را متمایز از مخالفان دموکرات رژیم می‌دانند. و همین تعصب هویتی‌ ایشان  باعث‌شده تا اپوزسیون را در مناسبات سیاسی دخالت ندهند.

بررسی برخی از راه‌کارهای گذار به دموکراسی در ایران امروز:

موج سوم دموکراسی‌خواهی که در دهه 1970 با فروپاشی رژیم‌های اقتدارگرای «یونان» و «اسپانیا» آغاز شد، در دهه 1990 با فروپاشی شوروی و گذار موکراتیک در کشورهای بلوک شرق شدت بیش‌تری یافت.

«برطبق آمار خانه  آزادی در حالی‌که درسال 1974 از یک‌صد و پنجاه کشور، چهل‌و‌یک کشور دارای رژیم دموکراتیک بودند، در سال 2004  از مجموع 193 کشور، 121 کشور دارای نظام دموکراسی انتخاباتی به شمار می‌رفتند.»

حاکمیت گفتمان دموکراسی در این دوران و رشد فزاینده جهانی‌شدن، محیط بین‌الملل را برای گذار به دموکراسی مساعدتر کرده است. این امر سلطه کامل رژیم‌های اقتدارگرا را بر زندگی مردم غیر ممکن ساخته است. حال در ایران امروز چه راههایی پیش روی ماست تا این گذار به نحو مطلوبی صورت بگیرد؟

در زیر به بررسی برخی از این راه‌کارها می‌پردازیم:

الف- اپوزوسیون:  آدام پرزورسکی معتقد است آن‌چه برای بقای یک رژیم واجد اهمیت است، مشروعیت یک نظام خاص سلطه نیست بلکه حضور یا غیاب بدیل‌های مرجح است و اگر این بدیل مرجح وجود نداشته باشد علی‌رغم فقدان مشروعیت رژیم اقتدارگرا هم‌چنان به حیات خود ادامه می‌دهد.

نبود یک اپوزسیون منسجم و با نفوذ یکی از نقاط ضعف عمده برای نیروهای دموکراسی‌خواه و تحول‌طلب ایران است. اپوزسیون ایرانی خود از تفرق و تشتت و چند‌دستگی و عدم اجماع بر سر یک رهبر قابل اعتماد رنج می‌برد. «آلفرد استپان» ایجاد یک بدیل دموکراتیک مرجح را از کارکردهای اپوزسیون می‌داند. مردم ایران علی‌رغم نارضایتی شدیدشان از رژیم اقتدارگرای مذهبی حاکم به واسطه نبود یک آلترناتیو شایسته مجبورند میان بد و بدتر یکی رابرگزینند.

بررسی‌ها حکایت از آن دارد که سرمایه ایرانیان خارج ازکشور 1300 میلیارد دلار است. اوپوزسیون به راحتی می‌تواند با این سرمایه عظیم مادی یک شبکه تلویزیونی فراگیر ایجادکرده تا ازطریق آن هم هژمونی تلویزیون رژیم جمهوری اسلامی را ازبین ببرد و هم این‌که ازطریق آن به کنترل منابع فکری دست زند که برای موفقیت عمل جمعی ضروری است. هم‌چنین اپوزسیون می‌تواند با آگهی دادن  در صفحات اول مطبوعات جهان موارد نقض حقوق بشر را مستند کند و از این طریق بر کوس رسوایی رژیم بکوبد. این امر هزینه رفتار خشونت‌گرای رژیم را بالا می‌برد. و از فشار بر فعالین حقوق بشر در داخل نیز می‌کاهد. آن‌گاه چنین اپوزسیون قدرت‌مندی که از توان بسیج منابع برخوردار باشد می‌تواند به جناح‌های اصلاح‌طلب در داخل کشور نزدیک شده و به‌عنوان طرف مذاکره رژیم، خود را مطرح سازد.

ب- تلاش برای ایجاد جنبشی بامحوریت کسب حقوق تضییع شده، گمان می‌رود فعالین مدنی در دوره پس از اصلاحات می‌بایست این ایده «ماریو دیانی» را به‌عنوان یک راه‌کار عملی در پیش گیرند. «ماریو دیانی» معتقد است:« یک تقاضای خاص همیشه به مبنایی برای هویت یک جنبش و به موضوعی غیر قابل سازش بدل می‌شود.»

درهمین راستا فعالان مدنی در داخل ایران می‌بایست هر کدام به‌صورت مجزا وجداگانه به‌دنبال مطالبه حقوق تضییع شده خود بروند. هر کدام از این گروه‌ها برای خود خواست‌هایی را تعریف بکنند که از آن طریق به آن‌ها هویت می‌بخشد. مثلن زنان برای کسب حقوق برابر،کارگران، معلمان، دانش‌جویان، پرستاران برای ارتقا بخشیدن به حقوق خود تلاش کنند. گذر زمان ممکن است هر یک از این گروه‌ها را در یک نقطه مشترک به هم متصل کند و به دنبال آن جنبش فراگیری را ایجاد کند با محوریت حق.

نتیجه‌گیری:

متاسفانه آمارهای مختلف انجام گرفته حکایت از آسیب‌های اجتماعی وخیمی دارد که جامعه ایران را به شدت تهدید می‌کند. سن روسپی‌گری در ایران به پانزده سال رسیده .

یک میلیون نفر از معتادان به موادمخدر کم‌تر از نوزده سال سن دارند و هم‌چنین روزانه سی‌صد نوجوان، به موادمخدر اعتیاد پیدا می‌کنند. گزارش سال 2008 سازمان شفافیت بین‌المللی نشان می‌دهد رتبه ایران از نظر میزان فساد مالی و اداری درمیان کشورهای جهان از رتبه هشتاد و هشتم درسال 2006 به رتبه یکصد‌و‌چهل‌و‌یکم در سال 2008 رسیده و شاخص فساد در این سال‌ها بیست در صد افزایش یافته.

ازطرفی دیگر ایران از لحاظ معضل فرار مغزها در صدر کشورهای جهان قرار دارد. بر طبق آمار صندوق بین‌المللی پول سالانه یک‌صد وهشتاد هزار نفر از ایرانیان تحصیل کرده، از ایران خارج می‌شوند این امر معادل خروج پنجاه میلیارد دلار از کشوراست.

به نظرمی‌رسد یک رژیم دموکراتیک که به اصول حقوق بشر احترام گذارده و خود را ملزم به اجرای آن کند ، می‌تواند تا حدود زیادی این آلام را التیام بخشد. جنبش‌های اجتماعی می‌توانند منابع و تجربیات لازم را برای دیگر جنبش‌های اجتماعی که ممکن است در آینده شکل بگیرند را فراهم کند.

تاریخ معاصر ایران مملو و مشحون از جنبش‌ها و حرکت‌های جمعی آزادی‌خواهانه فراوانی بوده، ولی کنش‌گران اجتماعی در ایران، اعم از روشن‌فکران، فعالین سیاسی و مدنی و توده مردم کم‌تر از این روی‌دادها کسب تجربه کرده‌اند.جنبش اصلاحات با همه فراز و نشیب‌های خود یک تجربه جدید دیگری بود که بر تاریخ جنبش‌های آزادی‌خواهی معاصر ایران افزوده شد. پس بر ماست که از این تجربه جدید درس بگیریم تا در آینده دچار همان خبط‌های تکراری گذشته نشویم.

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , ,